مزاج شناسی

مزاج در طب سنتی

هوالشافی

مفهوم رکن، مزاج در طب سنتی

:محمود بن محمد چغمینی خوارزمی (745 ق) می گوید

و اَمّا الاَرکان فهی اَجسامٌ بَسیطَةٌ و هیَ اَجزاءٌ اَوَّلیَّهٌ لِبَدَنِ الاِنسان و غَیرِهِ لایُمکِن اَن تَنقَسِم اِلی اجسامٍ مُختَلِفَةِ الصُّوَرِ وَ الطَّبایع

“و اما ارکان (بنیادها)، پس آنها اجسام بسیطی (گسترده) هستند و آنها اجزاء اولیه و تقسیم ناپذیر هستند برای بدن انسان و غیر آن (آنچه در عالم ماده وجود دارد)”، ]و لازم است بدانیم که آنچه در دنیای اطراف ما وجود دارد اعم از انرژی و انواع آن (مثل نور، صوت، الکتریسته و اشعه ها)، جامدات، مایعات و گازها همگی از ارکان تعریف شده در طب سنتی توسط دانشمندان بزرگ ما همچون شیخ الرئیس ابوعلی سینا و سایرین هستند و این جامعیت دید بزرگان طب ما باعث شده که انسان را جدای از عالم خارج نمی دیدند بلکه انسان کاملاً مرتبط با تمام جهان فرض می شده است]

:چغمینی چنین ادامه می دهد

وَ هیَ اَربَعَةٌ اَلنّارُ وَ هی حارَّةٌ یابِسَةٌ

“ارکان چهار است، آتش (نماد انرژی) که گرم است و خشک”

 

آتش - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

وَلهَواءُ وَ هُوَ حارٌّ رَطبٌ

“و هوا (نماد گازها) که گرم است و مرطوب”، ]البته درست است از ریح یا باد استفاده نمائیم که جمع گاز و انرژی است که گرم است و مرطوب، که منظور از مرطوب بودن، سیلانیت ماده یا روان بودن آن است، که این میزان در هوا به مراتب بیشتر از مایعات است، بطوریکه گازها وقتی در محیطی قرار می گیرند تمام آن فضا را پر می نمایند

تعبیر خواب ابر سیاه و سفید و قرمز در آسمان، تعبیر خواب خورشید پشت ابر و ابر و رعد و برق

 

در منابع روایی ما از زبان مبارک اهل البیت علیهم السلام هم کلمه ریح یا باد به جای الهواء آمده است و کاملاً هم درست است، چون باد، ترکیب انرژی با گاز است که هم گرم است و هم جریان و سیلانیت دارد و لذا گرم و مرطوب است]

وَ الماءُ وَ هُوَ بارِدةٌ رَطبٌ

“و آب (نماد مایعات) که سرد است و مرطوب”، ]ولی میزان سیلانیت یا روان بودن آب از هوا کمتر است و در هر ظرفی که قرار گیرد شکل آن ظرف را بخود می گیرد اما تمام فضای یک محیط را مثل گازها اشغال نمی کند]

تحقیق در مورد تصفیه آب

 

وَ لاَرضُ وَ هیَ بارِدةٌ یابِسَةٌ

“و زمین یا خاک که سرد است و خشک”، می توانیم جامدات را جزء همین رکن خاک یا زمین قرار دهیم

استاد دانشگاه: فرسایش‌پذیری خاک اصفهان در سالهای اخیر بالا رفته است - ایرنا

[نکته مهم این است که تمام ارکان بصورت یک طیف از غلیظ به رقیق هستند و یکی در نهایت به دیگری تبدیل می شود و سر منشاء همه ارکان آتش یا انرژی است و هر چه از زمین یا خاک به سمت آتش می رویم وسعت بیشتر می شود و لطیف تر و رقیق تر می شوند]

اِنَّ الاَرکان اِذا تَصَغَّرت اَجزاءُ ها و تَماتَست، فَعَلَ بَعضُها فی بَعضی بِقُواها المُتَضادَةِ وَ کَسَرَ کُلُّ واحِدِ مِنها سُورَةَ کَیفیه الاخَرِ فَاِذَا انتَهی الفِعلُ و الاِنفِعالُ بَیها اِلی حَدًّ مّاءِ حَدَثَت، لِذالِکَ المُرَکَّبِ کَیفیهٌ مُتَشابِهَهٌ فی جَمیع أجزائِهِ، وَ هی اَلمَزاج.

“هر موقع قسمت های اندکی از رکن های مختلف با هم در تماس قرار گیرند، بعلت کیفیت های متضادی که با هم دارند (گرمی، سردی، رطوبت یا خشکی) روی هم تاثیر می گذارند و از کیفیت های همدیگر می کاهند، وقتی این تاثیرات روی هم به حد معینی برسد، کیفیتی مشابه در تمام اجزاء جسم ایجاد می شود که به آن مزاج می گوئیم.”

 

دکتر حسن اکبری

،متخصص آسیب شناسی سلولی

،دانشیار پاتولوژی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

محقق و مدرس طب اسلامی ایرانی

www.drakbary.com

images (9)

روزه درمانی و تغذیه صحیح

هوالشافی

آثار سلولی مولکولی روزه و درمان بیماری های صعب العلاج

تمام غذاهایی که مصرف می کنیم باید در داخل سلول های بدن ما بسوزند و ایجاد انرژی نمایند و با همین انرژی است که سلول ها قادرند اعمال خود را به درستی انجام دهند و به حیات خود ادامه. دهند

محصول نهایی که در سلول های ما با اکسیژن ترکیب شده و می سوزد یک قند ساده به نام گلوکز است و فرمول شیمیایی این گلوکز C6H12O6 است که، با شش مولکول O2 یا اکسیژن ترکیب می شود و ایجاد شش مولکول آب خالص یا H2O و شش مولکول CO2 یا دی اکسید کربن (که از طریق تنفس بدن ما از راه دیه ها دفع می شود) و تعداد سی و هشت عدد مولکول ATP که همان بنزین سلولی است، می کند

C6H12O6  +  6 O =  6 H2O  +  6 CO2  + 38 ATP

! پس می بینیم با سوختن یک مولکول گلوکز در بدن ما شش مولکول آب تولید می شود

بنابراین تنها منبع تأمین آب برای بدن، خوردن آب نیست، بلکه سلول ها با تبدیل مولکول های چربی، پروتئین و کربروهیدرات ها به گلوکز می توانند آب مورد نیاز خود را به دست آورند، البته باید بدانیم که هر چه سلول ها از نظر آب در مضیقه باشند، تمایل برای سوزاندن گلوکز و تأمین آب از این راه بیشتر می شود

همانطور که منطقی به نظر می رسد سلول های بدن ما نیز مانند تمام دستگاه های پر کار دچار رسوباتی می شوند، که این رسوبات موجب به هم خوردن تعادل سلولی و اختلال عملکرد سلول ها می شوند، حال اگر سلول ها تحت فشار گرسنگی و تشنگی طولانی قرار گیرند، ناچارند برای به دست آوردن آب و غذا (بخصوص آب)، این رسوبات را بسوزانند و همین موضوع باعث از بین رفتن رسوبات سلولی و پاکسازی سلول ها می شود

ماه مبارک رمضان و روزه اسلامی، در این پاکسازی از هر دو نوع استرس گرسنگی و تشنگی و نه فقط تشنگی استفاده می نماید و اثرات روزه درمانی را چندین برابر می نماید

 

روزه داری | 20 فایده روزه گرفتن | مضرات روزه گرفتن - حقوق نیوز

از مهمترین بیماری هایی که امروزه نوع بشر با آنها دست به گریبان است می توانیم به بیماری های خود ایمنی و سرطان ها اشاره نمائیم، که متاسفانه بشر در درمان آنها عاجز مانده است

بطور مثال؛ بیماری هایی مانند لوپوس، ام.اس، آرتریت روماتوئید، پسوریاسیس که همگی اختلال در سیستم ایمنی بدن بیماران هستند و سلول های سیستم ایمنی قدرت تشخیص سلول های خودی و دشمن را از دست می دهند و این سیستم شروع به فعالیت بر علیه خود بدن از دو طریق: 1. ساختن آنتی بادی بر علیه اجزای سلول های خودی و 2. نابودی سلول های خود به وسیله گلوبولهای سفید می نماید

و یا در مورد سرطان ها؛ در واقع سلول های بدن باید دائماً بر روی تکثیر و عدم تکثیر خود کنترل داشته باشند و نیز سلول های ایمنی بدن باید سلول های سرطانی شده را شناسایی و نابود نمایند، این فرآیند ها در اثر تجمعات رسوبات سلولی و اختلال عملکرد سلولی مختل می گردند و فرد دچار سرطان می شود، در حالیه اگر فرد طبق دستورات الهی عمل کرده و ایام مشخصی از سال را روزه بگیرد رسوبات مذکور پاکسازی می شود و عملکرد سلول های ایمنی و سایر سلول ها در حالت طبیعی باقی می ماند (حفظ الصِّحه) و یا اگر بیمار است دوباره به حالت طبیعی باز می گردد و درمان می شود (معالجه)

در بعضی مواقع آنقدر اوضاع بیمار وخیم است که برای از بین بردن بیماری ها لازم است از روزه کامل برای درمان استفاده شود که شامل روزه در تمام روزهای سال به جز دو روز، که در آن دو روز روزه گرفتم حرام است و آن روز ها روز عید فطر و روز عید قربان می باشد

با این روش در اغلب موارد اگر واقعا بیمار و اطرافیان همکاری لازم را داشته باشند و کاملا تمام دستورات و مثلث سلامت را رعایت نمایند، بیماری کشنده سرطان و بیماری هایی مانند؛ لوپوس، آرتریت روماتوئید، سندرم بهجت، اسکلرودرمی، شوگران، ام اس، ویتیلیگو (برص یا پیسی)، پسوریاسیس و مانند آنها قابل درمان است

 

ترکیب رژیم غذایی صحیح

بقراط حکیم می فرماید: باید کاری کنی که غذای تو، تنها داروی تو باشد و داروی تو غذای مخصوص تو گردد

غذاها و داروها نیز مانند بدن انسان از موادی تشکیل یافته اند که موجب می شود آن ها نیز دارای کیفیت گرم یا سرد و تر یا خشک باشند. به طور کلی برای رعایت اصل تعادل لازم است فرد هر چه بیشتر خود را به اعتدال نگه دارد تا کارکرد اعضا و بافت های مختلف بدن متعادل باشد. به عنوان مثال فردی که دارای مزاج گرم و خشک است باید از افراط در خوردن مواد گرم و خشک مانند عسل و فلفل خودداری کند، زیرا این نوع غذاها اورا از حالت تعادل خارج می نمایند و علایم آزار دهنده مانند خشکی پوست و بی خوابی را افزایش می دهند ولی استفاده از خیار و هندوانه که سرد و تر هستند فرد را به حالت تعادل بازگردانده و  حال عمومی او را بهتر می کند

یکی از مهمترین مسائل روزمره انسان استفاده از انواع غذاها برای رفع گرسنگی و ادامه حیات است. به عنوان مثال، یکی از غذاهای سنتی ما ایرانی ها کشک و بادمجان است که غذای خوشمزه ای است، آیا تا بحال از خود پرسیده اید که چرا کشک را همراه بادمجان مصرف می کنند؟ علت آن است که چون مردم در قدیم مزاج خود را بهتر از امروز می شناختند و از این رو بعضی از آنان اصلاً بادمجان مصرف نمی کردند و بعضی دیگر هم که مصرف می کردند به صورت کشک همراه با بادمجان بود تا مزاج غذای خود را متعادل کنند

بادمجان سرخ کرده در روغن به تنهایی ایجاد سودا می کند. یعنی خلط سودا در بدن را افزایش می دهد و زیاد شدن این خلط در بدن موجب بیماری های پوستی، ناراحتی های اعصاب و روان می شود. همچنان استفاده از کشک به تنهایی موجی لختی بدن، بی خوابی و در بعضی از افراد موجب بروز بیماری هایی مانند صرع می شود

علاوه بر موارد ی که گفته شد بدن انسان به مواد زیادی مانند پروتئین، چربی، کربوهیدرات، آب، انواع ویتامین و انواع مواد معدنی نیاز دارد. بعضی از این مواد به مقدار زیادی در بدن وجود دارند و مقدار بعضی دیگر ناچیز است. این مواد از راه غذا خوردن به بدن انسان می رسند. غذای مناسب غذایی است که تمام این ترکیبات را به بدن انسان برساند

کم و زیاد شدن ترکیب مواد غذایی مورد نیاز بدن باعث به هم خوردن تعادل و نسبت مواد موجود در بدن می گردد و بیماری های زیادی بوجود میآورد

:ساختمان بدن انسان

امام صادق علیه السلام: انسان می خورد و می آشامد با آتش، می بیند و کار می کند با نور، می شنود و می بوید با باد، لذت غذا و نوشیدنی را درک می کند با آب و حرکت می کند با روح

و فرمود: اگر آتش در معده اش نبود غذا هضم نمی شد، اگر باد نمی شد آتش معده شعله ور نمی گشت و تفاله غذا از شکمش بیرون نمی شد، اگر روح نبود حرکت و ایاب و ذهاب نمی شد، اگر آب نبود آتش معده او را می سوخت، اگر نور نبود نمی دید و تعقل و تفکر نمی کرد، پس خاک صورت انسان است در زمین، و زمین قوام ندارد مگر با آب، جسم انسان نیز قوام ندارد مگر با خون و مخ انسان کف و چربی و پیه و خون است

چنان که انسان جهت دنیا و آخرت آفریده شده، موقعی که خداوند بین دنیا و آخرت را جمع کرد زندگیش در زمین برقرار شد، چون او از طرف آسمان به سوی دنیا نازل گشته و موقعی که خداوند میان آنها تفرقه انداخت این جدایی مرگ است و در نتیجه آسمان بر می گردد

خداوند داروی درمان بیماری ها را در وجود خود ما قرار داده است

از چه غذاهایی استفاده کنیم که تمام مواد غذایی را به اندازه ی مورد نیاز به بدن ما برساند؟

:گروه های غذایی

  1. گروه نان و غلات: این گروه شامل غذاهایی است که از گندم، جو، ارزن و برنج تهیه می شوند. بعضی از غذاهای این گروه شامل نان گندم، نان جو، گندم پرک شده، برنج، ماکارونی، بیسکویت، کیک، کلوچه، رشته آش و … می باشد.

این گروه تأمین کننده کربوهیدرات پیچیده، پروتئین، فیبر، آهن، منیزیم، ریبوفلاوین، تیامین و نیاسین هستند.

  1. گروه سبزی ها: این گروه شامل انواع سبزی ها مانند هویج، گوجه فرنگی، خیار، کدو، کلم، گل کلم، بادمجان، قمری، بامیه، سبزی خورش، سبزی خوردن، اسفناج، لوبیا سبز، نخود سبز و … می باشد.

این گروه تأمین کننده فیبر، پتاسیم، منیزیم، ویتامین A، ویتامین C و فولات هستند.

  1. گروه میوه ها: این گروه شامل انواع میوه ها مانند پرتقال، سیب گلاب، گلابی، هندوانه، طالبی، هلو، لیموترش، موز، گریپ فروت، توت، کیوی ،انگور و … می باشد.

این گروه تأمین کننده فیبر، پتاسیم، ویتامین A و ویتامین C می باشد.

  1. گروه گوشت ها: این گروه شامل انواع گوشت قرمز و سفید، مرغ، ماهی، تخم مرغ، سوسیس، کالباس و … می باشد.

حبوبات مانند لوبیا، سویا، عدس، ماش و لپه هم جزء این گروه هستند، البته این مواد باید با غلاتی مانند برنج همراه شوند و یا چند تا از آنها با هم ترکیب شوند تا بطور کامل در این گروه قرار گیرند.

همچنین سوسیس و کالباس در این گروه هستند ولی توصیه می شود از آنها استفاده نکنید.

این گروه تأمین کننده پروتئین، فسفر، روی، منیزیم، آهن، ویتامین B6، ویتامین B12، نیاسین و تیامین می باشد.

  1. گروه شیر و لبنیات ها: این گروه شامل شیر و غذاهای تهیه شده از آن مانند ماست، دوغ، کشک، پنیر و بستنی می باشد.

کشک و پنیر در بسیاری از منابع جزء گروه گوشت ها حساب می شوند، همچنین بستنی به علت داشتن شکر نباید به مقدار زیادی جایگزین شیر و لبنیات شود.

این گروه تأمین کننده کلسیم، پروتئین، ریبوفلاوین و ویتامین B12 می باشد.

  1. گروه چربی و قند ها: این گروه شامل انواع چربی، روغن، قند، آب نبات، شکلات، شیرینی، شربت، ژله، مربا، شکر، عسل، خامه، سرشیر، نوشابه های گازدار، کره، مارگارین، انواع سس و … می باشد.

این گروه تأمین کننده انرژی هستند و مواد غذایی چندانی ندارند

:استفاده از همه گروه های غذایی

:شما باید هر روز از تمام گروه های غذایی گفته شده استفاده کنید، تا ترکیب صحیح غذایی داشته باشید، به شکل زیر توجه کنید

 

معرفي هرم غذايي

.به این شکل هرم گرو ه های غذایی گفته می شود. این هرم مقدار مصرف هر یک از گروه ها را مشخص می کند

غذای شما بیش از هر چیز باید دارای نان و غلات باشد، میوه ها و سبزی ها به اندازه ی هم مصرف شوند و مصرف آنها از نان و غلات کمتر باشد، مصرف شیر و لبنیات و گروه گوشت ها کمتر از سبزی و میوه ها است، قند و چربی باید در مقدار کمی مصرف شوند

.البته باید به مزاج های گوناگون مواد غذایی نیز توجه داشته باشید و بیشتر غذاهایی استفاده کنید که با طبع شما سازگارند

منبع: برگرفته از کتاب ” مجموعه کامل دائرة المعارف تغذیه” از آقای داریوش صالحی