اصول تغذیه در سیره پیامبر

اصول تغذیه در سیره پیامبر اعظم (ص)

هوالشافی

اصول تغذیه در سیره پیامبر اعظم (ص)

شخصی به‌ پیامبر اکرم‌ (ص)‌ عرض‌ کرد: ما غذا مى‌خوریم‌، اما سیر نمى‌شویم‌! حضرت‌ فرمود: شاید به‌ صورت‌ متفرق‌ غذا مى‌خورید؛ هنگام غذا با هم‌ جمع‌ شوید و نام‌ خداى‌ بر زبان‌ آورید تا موجب‌ برکت‌ براى‌ شما شود

چکیده‌

تغذیه‌ از نیازهاى‌ اجتناب‌ناپذیر هر موجود زنده‌اى‌ است‌ و انسان‌ نیز از این‌ قانون‌، مستثنا نیست‌. از این‌ رو آگاهى‌ از روش‌ و شیوه‌ بزرگان‌ دین‌ در این‌ زمینه‌، شایان‌ توجه‌ و تأمل‌ است‌. نوشتار حاضر درصدد پاسخ‌گویى‌به‌ چند پرسش‌ محورى‌ و مهم‌ درباره‌ تغذیه‌، بر اساس‌ سیره‌ پیامبر اعظم (ص)‌ است‌. پرسش‌هایى‌ چون: چرا تغذیه،‌ نوع‌ تغذیه، تنوع‌ و مقدار آن‌، زمان‌ تغذیه‌، همراهى‌ با دیگران‌ در تغذیه‌ و بالاخره‌ چگونگى‌ انجام‌ تغذیه‌

در سیرة‌ نبوى غذا خوردن‌ با هدف‌ کسب‌ توان‌ براى‌ طاعت‌ و عبادت‌ بوده‌ است‌. غذاهاى‌ آن‌ حضرت‌، ویژگى‌هایى‌ چون‌ حلال‌ بودن‌، تنوع‌، سادگى‌، مضرّ نبودن‌ و سودمندى‌ را داشته‌ است‌. آن‌ حضرت‌ از صرف‌ بیش‌ از یک‌ نوع‌ غذا در یک‌ وعده‌ ـ به‌ منظور زهد ـ پرهیز داشته‌، مقدار غذاى‌مصرفى‌اش‌ نیز در حد نیاز بدن‌ بوده‌ است‌. وقت‌ غذاى‌ حضرت‌، هنگام‌ گرسنگى‌ بوده‌ و اصرار بر صرف‌ غذا به‌همراه‌ دیگران‌ داشته‌ است‌. نیز آن‌ حضرت‌ در شروع‌ و پایان‌ صرف‌ غذا نام‌ خدا را بر زبان‌ جارى‌ و در این‌زمینه‌، آداب‌ خاص‌ دیگرى‌ را رعایت‌ مى‌فرمود

مقدمه‌

خوردن‌ و آشامیدن‌ از لوازم‌ اصلى‌ استمرار حیات‌ مادى‌ انسان‌ است‌ و بدون‌ آن‌، هیچ‌ انسانى‌ قادر به‌ انجام‌ تکالیف‌اساسى‌ خویش‌ و حرکت‌ در مسیر کمال‌یابى‌ نخواهد شد. جسم‌ انسان‌، هم‌چون‌ مرکبى‌ است‌ که‌ روح‌ را حمل‌ مى‌کند و اختلال‌ در کار این‌ مرکب‌، اختلال‌ در کار روح‌ پدید مى‌آورد. این‌ حقیقت‌، اقتضاى‌ آن‌ داشته‌ که‌ حتى‌ برترین‌ موجودات‌نظام‌ هستى‌، یعنى‌ انبیا و اولیاى‌ الهى‌ نیز وجود را بى‌نیاز از خوردن‌ و آشامیدن‌ ندانند و با بهره‌گیرى‌ از شیوه‌هاى‌ صحیح‌و در عین‌ حال‌ ضرورى‌، لوازم‌ استمرار حیات‌ و حرکت‌ جسم‌ خویش‌ را فراهم‌ کرده‌ و آن‌ را در خدمت‌ روح‌ بلندشان‌قرار دهند

باتوجه‌ به‌ آن‌چه‌ گفته‌ شد، در این‌ نوشتار به‌ بررسى‌ روایات‌ حاکى‌ از سیره‌ نبوى‌ در این‌ باره‌ مى‌پردازیم‌. مجموع‌اطلاعات‌ موجود در این‌ زمینه‌، در حقیقت‌ پاسخ‌ به‌ این‌ سؤال‌هاست‌ که‌ پیامبر اکرم (ص) چرا، چه‌ نوع‌، چند نوع‌، به‌ چه‌ میزان‌، چه‌ هنگام‌، تنها یا با دیگران‌، و چگونه‌ مى‌خورد و مى‌آشامید

چـرا؟

سخن‌ از چرایى‌ خوردن‌ و آشامیدن‌ در سیره‌ نبوى، منطقاً باید پیش‌ از دیگر مسائل‌ مربوط‌ به‌ سیره‌آن‌ حضرت‌ در خوردن‌ و آشامیدن‌، مورد توجه‌ قرار گیرد. این‌که‌ چرا انسان‌ به‌ خوردن‌ و آشامیدن‌ رو آورده‌، پرسشى‌است‌ که‌ پاسخ‌ آن‌ ابتدا بدیهى‌ مى‌نماید، زیرا به‌ محض‌ طرح‌ چنین‌ پرسشى‌، این‌ پاسخ‌ به‌ ذهن‌ مى‌رسد که‌ خوردن‌ وآشامیدن‌ لازمه‌ طبیعى‌ زندگى‌ بشر و زنده‌ ماندن‌ اوست‌. این‌ سخن‌ در عین‌ درستى‌، تمام‌ پاسخ‌ نیست‌، زیرا فلسفه‌خوردن‌ و آشامیدن‌ در نگاه‌ اولیاى‌ دین‌، صِرف‌ تأمین‌ نیازهاى‌ جسمانى‌ نیست‌، بلکه‌ مسئله‌اى‌ مهم‌تر و برتر مطرح‌است‌

طبق‌ این‌ دیدگاه‌، جسم‌، نقش‌ آلى‌ و ابزارى‌ براى‌ حقیقت‌ انسان‌، یعنى‌ روح‌ او دارد، از این‌ رو براى‌ این‌که‌ روح‌بتواند مسیر کمال‌یابى‌ خود را طى‌ کند باید نیازهاى‌ جسم‌ به‌ عنوان‌ مرکب‌ و ابزار روح‌، تأمین‌ شود. بر اساس‌ دیدگاه‌اول‌، انسان‌ و حیوان‌ مشترک‌ و هم‌سان‌ مى‌شوند، اما در این‌ نگاه‌، انسان‌ در تأمین‌ نیازهاى‌ جسم‌ در پى‌ تأمین‌ هدفى‌ بس‌والاست‌. در برخى‌ روایات‌ به‌ نقش‌ ابزارى‌ خوردن‌ در راستاى‌ عبادت‌ و انجام‌ فرائض‌ و تکالیف‌ اشاره‌ شده‌ است‌. درروایتى‌، از پیامبر اکرم‌…‌ چنین‌ نقل‌ شده‌ است‌ که‌ به‌ خداوند عرضه‌ داشت‌

در نان‌ به‌ ما برکت‌ عطا کن‌، و بین‌ ما و نان‌ جدایى‌ میفکن‌، چرا که‌ اگر نان‌ نباشد قادر به‌ اداى‌ نماز و گرفتن‌ روزه‌ و انجام‌ فرایض‌پروردگارمان‌ نخواهیم‌ بود

و در روایت‌ امام‌ صادق‌(علیه السلام)‌ نیز آمده‌ است‌: بنیان‌ جسم‌ بر نان‌ نهاده‌ شده‌ است‌

بنا بر روایتى‌ دیگر، هنگامى‌ که‌ مردى‌ از ابوذر درباره‌ برترین‌ اعمال‌ پس‌ از ایمان‌ پرسش‌ کرد وى‌ پاسخ‌ داد: «نماز و خوردن‌ نان‌!» و هنگامى‌ که‌ آن‌ مرد با شگفتى‌ به‌ ابوذر نگریست‌، وى‌ ادامه‌ داد: «اگر نان‌ نباشد خداوند عبادت‌ نمى‌شود». و مراد ابوذر این‌ بود که‌ انسان‌ براى‌ کسب‌ توانایى‌ انجام‌ عبادت‌ باید از نان‌ بهره‌ ببرد. با توجه‌ به‌ این‌ گونه‌ روایات‌، هدف‌ انسان‌ مؤمن‌ از خوردن‌ غذا، آماده‌سازى‌ جسم‌ براى‌ انجام‌ تکالیف‌ عبادى‌ وفرایض‌ دینى‌ است‌، و ـ چنان‌ که‌ گذشت‌ ـ این‌ نوع‌ نگاه‌ به‌ خوردن‌، به‌ مراتب‌ والاتر از نگاه‌ طبیعى‌ به‌ آن‌ است‌

چه‌ نوع‌؟

پرسش‌ دیگر درباره‌ سیره‌ نبوى‌…‌ در خوردن‌ و آشامیدن‌، مربوط‌ به‌ نوع‌ غذاى‌ آن‌ حضرت‌ است‌. بنابر روایات‌ سیره‌ مى‌توان‌ ویژگى‌هایى‌ را در

: مورد غذاى‌ پیامبر اکرم‌…‌ استنباط‌ کرد که‌ عبارت‌اند از

حلال‌ بودن‌

از مهم‌ترین‌ این‌ ویژگى‌ها حلال‌ بودن‌ غذاست‌. طبیعى‌ است‌ پیامبر اکرم‌…‌ با توجه‌ به‌ جایگاه‌هدایتى‌اش‌ در میان‌ انسان‌ها، بارزترین‌ مصداق‌ براى‌ رعایت‌ این‌ اصل‌ است‌. در برخى‌ روایات‌ آمده‌ است‌ که‌ آن‌حضرت‌ آن‌چه‌ را خداوند برایش‌ حلال‌ کرده‌ بود به‌ همراه‌ خانواده‌ و خدمتکار تناول‌ مى‌کرد

تنوع‌

ویژگى‌ دیگر در غذاهاى‌ پیامبر اکرم‌…‌ آن‌ بود که‌ اصرار بر نوع‌ خاص‌ و برجسته‌اى‌ از غذاها نداشت‌ وغذایى‌، هم‌چون‌ غذاى‌ متعارف‌ همه‌ مردم‌ را مصرف‌ مى‌کرد، و در این‌ میان‌، به‌ ساده‌ترین‌ نوع‌ آن‌ قناعت‌ مى‌کرد و بر آن‌شاکر بود. بنا به‌ نقل‌ طبرسى‌، آن‌ حضرت‌ گونه‌هاى‌ مختلف‌ از غذاها را مصرف‌ مى‌کرد. معناى‌ این‌ سخن‌مى‌تواند آن‌ باشد که‌ حضرت‌ اصرار بر نوع‌ خاصى‌ از غذاها نداشت‌ و در این‌ زمینه‌، تکلف‌ نمى‌ورزید و در صورت‌دست‌رسى‌ به‌ غذاهاى‌ نافع‌، براى‌ تأمین‌ نیاز جسم‌ از آن‌ها بهره‌ مى‌برد

سادگى‌

در بیشتر موارد، آن‌ حضرت‌ نان‌ جو، با آرد سبوس‌دار، و در حدّ عدم‌ سیرى‌ مصرف‌ مى‌کرد. در برخى‌ روایات‌، از نان‌جو به‌ عنوان‌ غذاى‌ انبیا یاد شده‌ است‌. به‌ عنوان‌ نمونه‌ در روایتى‌، به‌ نقل‌ از امام‌ رضا (علیه السلام)‌ چنین‌ مى‌خوانیم‌: هیچ‌ پیامبرى‌ نبوده‌ جز آن‌ که‌ مردم‌ را به‌ خوردن‌ [نان‌] جو فرا خوانده‌ و براى‌ آن‌، برکت‌ طلبیده‌ است‌. و [این‌ غذا] در هیچ‌شکمى‌ داخل‌ نشده‌ جز آن‌ که‌ بیمارى‌ را از میان‌ برداشته‌ است‌. و این‌، غذاى‌ پیامبران‌ است‌ و طعام‌ نیکان‌. و خداوند اِبا کرده‌ ازاین‌که‌ غذاى‌ انبیا را چیزى‌ غیر از جو قرار دهد

از دیگر روایات‌ مربوط‌ به‌ سادگى‌ غذاى‌ پیامبر…‌، روایت‌ قتاده‌ است‌. وى‌ گوید: ما گاه‌ نزد انس‌ بن‌مالک‌ مى‌رفتیم‌ و مى‌دیدیم‌ که‌ خدمتکار او مشغول‌ پختن‌ نان‌ بود. روزى‌ انس‌ در همین‌ حال‌، رو به‌ ما کرده‌، گفت‌: [از این‌نان‌ها] بخورید، اما نسبت‌ به‌ پیامبر، من‌ سراغ‌ ندارم‌ که‌ حضرت‌ نان‌ با آرد الک‌ کرده‌ و بدون‌ سبوس‌، و گوشت‌ گوسفندکباب‌ شده‌ مصرف‌ کرده‌ باشد

خورش‌ِ غذاى‌ پیامبر…‌ نیز معمولاً بسیار ساده‌ بود. بنا به‌ نقل‌ کلینى‌ از امام‌ صادق ‌(علیه السلام)‌، روزى‌پیامبر اکرم‌…‌ به‌ حجره‌ ام‌سلمه‌ وارد شد. ام‌سلمه‌ قطعه‌ نانى‌ نزد حضرت‌ آورد. پیامبر فرمودند: آیاخورش‌ نیز دارى‌؟ گفت‌: خیر یا رسول‌ الله، جز سرکه‌ ندارم‌. فرمود: سرکه‌ خوب‌ خورشى‌ است‌، و خانه‌اى‌ که‌ سرکه‌ درآن‌ هست‌ بى‌چیز نیست‌

مضرّ نبودن‌

ویژگى‌ مهم‌ دیگر در غذاهاى‌ مورد استفاده‌ پیامبر اکرم‌…‌، مضرّ نبودن‌ است‌. از نظر آن‌ حضرت‌، گذشته‌ از مفید و نافع‌ بودن‌، یک‌ غذا ـ که‌ در ادامه‌، به‌ آن‌ خواهیم‌ پرداخت‌ ـ مى‌بایست‌ فاقد آثار منفى‌ بر بدن‌ باشد. به‌عنوان‌ مثال‌، بنا به‌ نقل‌ کلینى‌ از امام‌ صادق‌(علیه السلام)، و آن‌ حضرت‌ از امیرالمؤمنین‌(علیه السلام)‌، هنگامى‌ که‌ براى‌ پیامبراکرم‌…‌ غذاى‌ داغى‌ آوردند، فرمود: آن‌ را بگذارید تا سرد شود، خداوند آتش‌ را غذاى‌ ما قرار نداده‌ و برکت‌ در غذاى‌ غیر داغ‌ است‌

بنا بر بعضى‌ روایات‌، آن‌ حضرت‌ از خوردن‌ برخى‌ غذاها یا گیاهان‌ که‌ بوى‌ آن‌ها در دهان‌ مى‌ماند نیز اجتناب‌ مى‌کرد. البته‌ این‌ پرهیز، ناشى‌ از آثار خانوادگى‌ یا اجتماعى‌ بقاى‌ بوى‌ این‌ غذاها در دهان‌ بود و نه‌ به‌ سبب‌ ضرر آن‌ براى‌ بدن‌. بنا به‌ نقل‌ طبرسى‌، پیامبر اکرم‌…‌ سیر، پیاز، تره‌ و عسلى‌ که‌ مغافیر در آن‌ بود تناول‌نمى‌کرد، زیرا بوى‌ آن‌ها در دهان‌ مى‌ماند

سودمندى‌

ویژگى‌ دیگر غذاهاى‌ مورد استفاده‌ پیامبر اکرم‌…‌، میزان‌ نافع‌ بودن‌ غذا براى‌ بدن‌ بود. بنا بر روایتى‌ که‌پیش‌ از این‌ گذشت‌، حضرت‌ سادگى‌ را در مجموع‌ زندگى‌ و از جمله‌ تغذیه‌، رعایت‌ مى‌کرد، اما این‌، منافات‌ با توجه‌ به‌سودمندى‌ غذاها ندارد و در مواردى‌ که‌ گشایش‌ اقتصادى‌ براى‌ مسلمانان‌ و خود حضرت‌ پدید مى‌آمد با تنوع‌بخشى‌به‌ غذاى‌ خود و خانواده‌، از غذاهاى‌ سودمند بهره‌ مى‌برد

در برخى‌ روایات‌، ضمن‌ اشاره‌ به‌ این‌ موارد، از زبان‌پیامبر…‌ و دیگر معصومان (علیهم السلام) فوایدى‌ براى‌ برخى‌ غذاها بیان‌ شده‌ است‌. مجموع‌ این‌روایات‌، حکایت‌ از آن‌ دارند که‌ پیامبر اکرم‌ …‌ به‌ علت‌ اتصال‌ به‌ منبع‌ علم‌ الهى‌ و آگاهى‌ از خواص‌غذاها، نافع‌ترین‌ آن‌ها را براى‌ بدن‌ ـ در صورت‌ دست‌رسى‌ به‌ آن‌ها ـ بر مى‌گزیده‌، ضمن‌ آن‌که‌ در میزان‌ مصرف‌ نیز اصول‌ سلامت‌ را رعایت‌ مى‌کرد

در روایتى‌ که‌ پیش‌ از این‌ از امام‌ رضا(علیه السلام)‌ نقل‌ کردیم‌، به‌ خاصیت‌ درمانى‌ نان‌ جو اشاره‌ شد. به‌ جز آن‌، در برخى‌ روایات‌، امام‌ صادق‌(علیه السلام)‌ شیر، سرکه‌، روغن‌ و سویق‌ (نوعى‌ حلیم‌ از گندم‌ یا جو، و شکر و خرما) را غذاى‌ پیامبران‌، و گوشت‌ و شیر را، شورباى‌ (آبگوشت‌) آنان‌ معرفى‌ کرده‌ است‌

هم‌چنین‌ گفته‌ شده‌ است‌ که‌ محبوب‌ترین‌ غذاها نزد پیامبر اکرم‌… گوشت‌ بود و مى‌فرمود: «گوشت‌ موجب‌ افزونى‌ قوه‌ شنوایى‌ و بینایى‌ مى‌شود». و در کلامى‌ دیگر فرمود: گوشت‌، سرآمد غذاها در دنیا و آخرت‌ است‌ و اگر از خدایم‌ مى‌خواستم‌ که‌ هر روز مرا با آن‌ اطعام‌ کند چنین‌مى‌کرد

آن‌ حضرت‌ گوشت‌ را گاه‌ به‌ صورت‌ پخته‌ [با آب‌] و گاه‌ به‌ صورت‌ کباب‌، همراه‌ نان‌ مصرف‌ مى‌کرد. بنا به‌ نقل‌ طبرسى‌، پیامبر اکرم‌ …‌ تگرگ‌ را جمع‌ کرده‌ و تناول‌ مى‌کرد و مى‌فرمود: این‌ موجب‌نابودى‌ عوامل‌ فساد دندان‌ها مى‌شود

نیز از امام‌ صادق‌(علیه السلام)‌ نقل‌ شده‌ است‌ که‌ پیامبر اکرم‌…‌ در صورت‌ دست‌رسى‌ به‌ شیرینى‌جات‌با آن‌ افطار مى‌کرد، و اگر بدان‌ دست‌رسى‌ نداشت‌ با آب‌ گرم‌ افطار مى‌کرد و مى‌فرمود: این‌ باعث‌ پاکسازى‌ کبد و معده‌، و موجب‌ خوشبو شدن‌ بوى‌ دهان‌، و سبب‌ تقویت‌ دندان‌ها و چشم‌، و عامل‌ تیزى‌ بینایى‌مى‌شود؛ و گناهان‌ را مى‌شوید و عروق‌ تحریک‌ شده‌ را ساکن‌، و تلخى‌ غالب‌ را از بین‌ مى‌برد و بلغم‌ را قطع‌ مى‌کند و حرارت‌ را ازمعده‌ فرو نشانده‌ و سردرد را زایل‌ مى‌کند

گفتنى‌ است‌، تأثیر افطار با آب‌ ولرم‌ در شسته‌ شدن‌ گناهان‌ مى‌تواند به‌ لحاظ‌ فضیلتى‌ باشد که‌ شخص‌ روزه‌دار در اثرگرسنگى‌ و سپس‌ افطار با نوشیدنى‌ ساده‌اى‌ چون‌ آب‌ به‌ دست‌ مى‌آورد. پیامبر اکرم‌…‌ عسل‌ را بسیار دوست‌ داشت‌ و خوردن‌ آن‌ را همراه‌ با قرائت‌ آیاتى‌ از قرآن‌ و جویدن‌کُندر موجب‌ زوال‌ بلغم‌ مى‌دانست‌

پیامبر اکرم‌…‌ مطلوبیت‌ بعضى‌ غذاها را گاه‌ با تعبیر «طیّب‌» تأیید مى‌کرد. به‌ عنوان‌ مثال‌، هنگامى‌که‌ یکى‌ از اصحاب‌ حضرت‌ فالوده‌اى‌ به‌ ایشان‌ هدیه‌ کرد و حضرت‌ قدرى‌ تناول‌ کردند، پرسیدند: «اى‌ ابا عبدالله، این‌را از چه‌ چیزى‌ فراهم‌ کرده‌اى‌؟» عرض‌ کرد: پدر و مادرم‌ فدایت‌، روغن‌ و عسل‌ را در ظرفى‌ سنگى‌ ریخته‌، با آتش‌ تفت‌مى‌دهیم‌ و سپس‌ مغز گندم‌ را آسیاب‌ کرده‌ و با آن‌ مخلوط‌ مى‌کنیم‌ تا به‌ خوبى‌ با هم‌ عجین‌ شوند و چنین‌ چیزى‌ فراهم‌آید. حضرت‌ فرمود: «این‌ غذایى‌ نیکو و گواراست‌»

چگونه؟

روح‌ ساده‌زیستى‌ در پیامبر اکرم‌…‌ مانع‌ از آن‌ بود که‌ بر سر سفره‌ غذاى‌ آن‌ حضرت‌ بیش‌ از یک‌ نوع‌غذا یافت‌ شود. علت‌ این‌ امر در روایت‌ صحیحة‌ کلینى‌ از امام‌ صادق‌(علیه السلام)‌ بیان‌ شده‌ است‌. بنا بر این‌ نقل‌، پیامبراکرم‌…‌ در شام‌گاه‌ پنجشنبه‌اى‌ که‌ در مسجد قبا حضور داشت‌، براى‌ افطار، نوشیدنى‌ طلب‌ کرد و اوس‌بن‌ خولى‌ انصارى‌ کاسة‌ بزرگى‌ حاوى‌ شیر مخلوط‌ با عسل‌ آورد

حضرت‌ چون‌ آن‌ را به‌ لب‌هاى‌ مبارک‌ رسانید ناگاه‌ آن‌را کنار نهاد و فرمود: این‌، دو نوع‌ نوشیدنى‌ است‌ که‌ به‌ یکى‌ از آن‌ها نیز مى‌توان‌ بسنده‌ کرد. من‌ آن‌ دو را با هم‌ نمى‌نوشم‌، اما تحریم‌ نیز نمى‌کنم‌، لکن‌ من‌ براى‌ تواضع‌ در برابر خداوند چنین‌ مى‌کنم‌، و هر کس‌ براى‌ خدا تواضع‌ کند خداوند او را بلند مرتبه‌ سازد، و هر کس‌تکبّر ورزد خداوند او را فرود آورد. و هر آن‌ کس‌ که‌ در معیشت‌، راه‌ میانه‌ برگزیند خداوند روزى‌اش‌ دهد، و هر آن‌ که‌ اهل‌ تبذیر باشد خداوند او را محروم‌ سازد، و هر آن‌ که‌ فراوان‌ یاد مرگ‌ کند خداوند دوستش‌ دارد

:این‌ روایت‌ چندین‌ پیام‌ دارد

قناعت‌ پیامبر اکرم‌…‌ بر یک‌ نوع‌ از نوشیدنى‌ و غذا؛

این‌ قناعت‌، بُعد استحباب‌ و ترجیح‌ داشته‌ و ترک‌ آن‌ حرام‌ نیست‌؛ و این‌ در حقیقت‌، ناشى‌ از شریعت‌ سهله‌اى‌است‌ که‌ پیامبر…‌ خود را مروّج‌ و آورنده‌ آن‌ معرفى‌ کرد. و از این‌ رو فرمود: من‌ این‌ دو نوشیدنى‌ را با هم‌ نمى‌نوشم‌، اما تحریم‌ نیز نمى‌کنم‌؛

زهد مثبت‌ در سیره‌ معصومان(علیهم السلام) و اولیاى‌ صالح‌ خداوند عبارت‌ از همین‌ است‌ که‌ با وجود دست‌رسى‌ به‌مواهب‌ دنیوى‌ جز در حد ضرورت‌، از آن‌ها چشم‌پوشى‌ مى‌کردند؛

پیامبر اکرم‌…‌ سرّ این‌ اقدام‌ خویش‌ را تواضع‌ در برابر خدا معرفى‌ مى‌کند، و این‌، جلوه‌اى‌ دیگر ازصفت‌ تواضع‌ است‌ که‌ عبارت‌ از تواضع‌ در برابر خداست‌. افراد متکبّر و دنیازده‌ با گردن‌ کشى‌ و روحیة‌ طلب‌ کارانه‌ دربرابر خداوند ظاهر شده‌ و نعمت‌هاى‌ الهى‌ را بى‌توجه‌ به‌ مُنْعِم‌ مصرف‌ مى‌کنند، در حالى‌ که‌ بندگان‌ حقیقى‌ خداوند با اظهار کوچکى‌ و تواضع‌ در برابر خداوند، خود را مستحق‌ کوچک‌ترین‌ نعمت‌ها نیز ندیده‌ و نسبت‌ به‌ توان‌ بر شکرگزارى‌ براى‌ کمترین‌ نعمت‌ نیز اظهار عجز مى‌کنند و درصدد افزون‌ خواهی‌ِ همراه‌ با ناسپاسى‌ نیستند؛

توصیه‌ کلى‌ پیامبر اکرم‌…‌ در این‌ حدیث‌، به‌ اعتدال‌ و میانه‌روى‌ در زندگى‌، و ترک‌ تبذیر است‌؛

و نهایتاً در راستاى‌ اصول‌ و سیره‌ و شیوه‌ تربیتى‌ پیامبر اکرم‌…، مسئله‌ یاد مرگ‌ مطرح‌ مى‌شود که‌بهترین‌ وسیله‌ حفظ‌ انسان‌ها از کژى‌ است‌

به‌ چـه‌ میزان‌؟

اولیاى‌ دین‌ و نیز حکیمان‌، همواره‌ به‌ کم‌خورى‌ و پرهیز از پرخورى‌ سفارش‌ اکید داشته‌اند. این‌ مسئله‌ امروزه‌ نیز مورد تأکید پژوهشگران‌ علوم‌ پزشکى‌ است‌ و به‌ عنوان‌ راز سلامت‌ و پیش‌گیرى‌ از بیمارى‌ها مطرح‌ است‌. در روایت‌ کلینى‌ از امام‌ باقر (علیه السلام)‌ آمده‌ است‌: چیزى‌ نزد خداوند، مبغوض‌تر و ناپسندتر از شکم‌ پر نیست‌

در روایتى‌ دیگر از آن‌ حضرت‌ آمده‌ است‌: آن‌ گاه‌ که‌ شکم‌ پر شود، ره‌ طغیان‌ در پیش‌ گیرد. و به‌ گفته‌ برخى‌ حکما: زیاد نخورید تا زیاد بنوشید تا زیاد بخوابید تا زیاد حسرت‌ بخورید. در روایات‌ نبوى‌…‌ نیز بر این‌ امر تأکید شده‌ است‌. آن‌ حضرت‌، پرخورى‌ را موجب‌ فساد بدن‌، بروز بیمارى‌، کسالت‌ در عبادت‌، قساوت‌ و مردن‌ قلب‌، دورى‌ از خدا، مبغوض‌ خداوند واقع‌ شدن‌، ضرر زدن‌ به‌ دین‌ فرد و از ویژگى‌هاى‌ افراد کافر و منافق‌ معرفى‌ فرموده‌ است‌

در بعضى‌ روایات‌، آن‌ حضرت‌ میزان‌ مناسب‌ براى‌خوردن‌ را چنین‌ تعیین‌ کرده‌ است‌: فرزند آدم‌! هیچ‌ ظرفى‌ بدتر از شکم‌ را پر نکرده‌، براى‌ او تنها چند لقمه‌ که‌ سبب‌ قوام‌ وجودش‌ شود کافى‌ است‌. و اگر ناچار ازغذا خوردن‌ شد، پس‌ ثلث‌ [معده‌] براى‌ غذایش‌، و ثلث‌ آن‌ براى‌ نوشیدنى‌اش‌، و ثلث‌ دیگر را براى‌ نفس‌ بگذارد. در این‌ زمینه‌، از بعضى‌ همسران‌ پیامبر اکرم‌…‌ نقل‌ شده‌ است‌ که‌: «هیچ‌گاه‌ شکم‌ پیامبرصلى‌ الله علیه‌ و آله‌و سلم‌ از غذا پر نشد»

 

 

چه‌ هنگام‌؟

پرسش‌ دیگر دربارة‌ سیره‌ نبوى‌…‌ در تغذیه‌، این‌ است‌ که‌ آن‌ حضرت‌ در چه‌ اوقاتى‌ غذا صرف‌مى‌کرده‌ است‌؟ از برخى‌ روایات‌ مى‌توان‌ اصلى‌ کلى‌ در این‌ باره‌ استنباط‌ کرد و آن‌ این‌که‌ آن‌ حضرت‌ جز به‌ وقت‌گرسنگى‌ و احساس‌ نیاز بدن‌، اقدام‌ به‌ صرف‌ غذا نمى‌کرده‌ است‌. در روایتى‌ از آن‌ حضرت‌ نقل‌ شده‌ است‌که‌ فرمود: بخور در حالى‌ که‌ اشتها به‌ خوردن‌ دارى‌، و دست‌ بکش‌ در حالى‌ که‌ هنوز اشتها به‌ خوردن‌ دارى‌. و بنا به‌ نقل‌ انس‌ بن‌ مالک‌: هیچ‌ گاه‌ در روز یا شب‌، آن‌ حضرت‌ گوشت‌ یا نان‌ مصرف‌ نکرد مگر هنگامى‌ که‌ بدن‌ نیاز به‌ آن‌ داشت‌

بر این‌ اساس‌، نقل‌ شده‌ است‌ که‌ پیامبر اکرم‌…‌ شخصاً با مردم‌ مواسات‌ و همراهى‌ مى‌کرد، به‌ گونه‌اى‌که‌ ازار (لنگ‌) خود را با پوست‌ وصله‌ مى‌کرد و هیچ‌ گاه‌، هم‌ صبحانه‌ (یانهار) و هم‌ شام‌ نخورد تا این‌که‌ از دنیا رحلت‌فرمود. بنا بر بعضى‌ روایات‌، معصومان(علیهم السلام) دو وعده‌ غذایى‌ را در طول‌ شبانه‌ روز سفارش‌ مى‌کردند و از صرف‌ غذا بین‌ آن‌ دو وعده‌، نهى‌ مى‌کردند. و از برخى‌ روایات‌، بر مى‌آید که‌ معصومان(علیهم السلام) تأکید بر آن‌ داشتند که‌افراد، شب‌ هنگام‌ چیزى‌ خورده‌ و بخوابند، ولو بسیار اندک‌ باشد

امام‌ صادق‌(علیه السلام)‌ در این‌ زمینه‌ فرموده‌ است‌: خوردن‌ شام‌ را ترک‌ نکن‌، حتى‌ اگر سه‌ لقمه‌ به‌ همراه‌ نمک‌ باشد. و کسى‌ که‌ شام‌ خوردن‌ را [به‌ کلى‌] ترک‌ گوید رگى‌ در بدنش‌مى‌میرد که‌ هرگز احیا نخواهد شد. پیامبر اکرم‌…‌ نیز مى‌فرمود: شام‌ بخورید هر چند یک‌ مشت‌ خرماى‌ غیرمرغوب‌ باشد، چرا که‌ ترک‌ شام‌ خوردن‌ موجب‌ پیرى‌ است‌

تنها یا با دیگران‌؟

بخش‌ دیگرى‌ از روایات‌ سیره‌ نبوى‌…‌ در باب‌ خوردن‌ و آشامیدن‌، از آن‌ حکایت‌ دارد که‌ پیامبراکرم‌…‌ در حدّ امکان‌، به‌ تنهایى‌ غذا نمى‌خورد و مى‌فرمود: آیا شما را از بدترینتان‌ خبر دهم‌؟ کسى‌ که‌به‌ تنهایى‌ بخورد و برده‌اش‌ را بزند و میهمانش‌ را ردّ کند. آن‌ حضرت‌، غذا خوردن‌ جمعى‌، حلال‌ بودن‌ غذا، و گفتن‌ بسم‌ الله در ابتدا و حمد خدا در پایان‌ را از اسباب‌ کمال‌ در غذا خوردن‌ معرفى‌ مى‌فرمود. و نیز مى‌فرمود: بهترین‌ غذاها نزد خداوند آن‌ است‌ که‌ دستان‌ زیادى‌ آن‌ را بخورند. و بنا به‌ نقل‌ امام‌ صادق‌(علیه السلام)‌ از امیرالمؤمنین‌(علیه السلام)‌، پیامبر اکرم‌…‌ مى‌فرمود: جماعت‌، موجب‌ برکت‌ است‌ و غذاى‌ یک‌ نفر، دو نفر را، و غذاى‌ دو نفر، چهار نفر را کفایت‌ مى‌کند

گفتنى‌ است‌ که‌ هر چند زیادتر شدن‌ افراد ممکن‌ است‌ سهم‌ هر فرد از غذا را کاهش‌ دهد، اما مراد پیامبر اکرم‌صلى‌ الله علیه‌و آله‌ و سلم‌ مى‌تواند آن‌ باشد که‌ حتى‌ با وجود عدم‌ سیرى‌، نیاز بدن‌ همراه‌ با کم‌ خورى‌ که‌ مطلوب‌ است‌، تأمین‌ مى‌شود و این‌ مى‌تواند در نتیجه‌ ایثار افراد در اختصاص‌ سهم‌ خود به‌ دیگران‌ باشد. امروزه‌ نیز ثابت‌ شده‌ است‌ که‌صرف‌ غذا با دیگران‌، همراه‌ با نشاط‌ و گوارایى‌ مى‌شود و این‌ امر، در جذب‌ نیکوى‌ غذا و تعادل‌ گوارش‌ نقش‌ مهمى‌دارد

بنا به‌ نقل‌ طبرسى‌، پیامبر اکرم‌…‌ آن‌چه‌ را خوردنش‌ بر وى‌ حلال‌ بود، همراه‌ اهل‌ و خادم‌ یا همراه‌کسانى‌ که‌ حضرت‌ را دعوت‌ به‌ غذا خوردن‌ مى‌کردند، روى‌ زمین‌ یا آن‌چه‌ دعوت‌ کنندگان‌ بر آن‌ غذا مى‌خوردند، و از آن‌چه‌ آنان‌ مى‌خوردند تناول‌ مى‌فرمود، مگر آن‌ که‌ میهمانى‌ بر حضرت‌ وارد مى‌شد که‌ در این‌ صورت‌، به‌ همراه‌ میهمان‌غذا مى‌خورد. بنا به‌ نقل‌ دیگر طبرسى‌، هنگامى‌ که‌ کسى‌ به‌ پیامبراکرم‌…‌ عرض‌ کرد: ما غذا مى‌خوریم‌، اما سیر نمى‌شویم‌! حضرت‌ فرمود: شاید به‌ صورت‌ متفرق‌ غذا مى‌خورید؛ در حال‌ غذا با هم‌ جمع‌ شوید و نام‌ خداى‌ بر زبان‌ آرید تا موجب‌ برکت‌ براى‌ شماشود

آن‌ حضرت‌، گاه‌ غذا را در میان‌ مساکین‌ و نیازمندان‌ و همراه‌ آنان‌ میل‌ مى‌کرد و از برکت‌ حضور حضرت‌، آنان‌ نیز سیر مى‌شدند، بنا به‌ نقل‌ حمیرى‌ از امام‌ باقر (علیه السلام)‌، شبى‌ پیامبر اکرم‌…‌ همراه‌ مساکینى‌ که‌ در مسجد مى‌خوابیدند در کنار منبر، روزه‌ خود را افطار کرد و از غذایى‌ که‌ در دیگى‌ سنگى‌ نهاده‌ شده‌ بود میل‌ فرمود، و به‌ برکت‌حضور حضرت‌، سى‌ نفر از آنان‌ از آن‌ غذا خورده‌ و سیر شدند، سپس‌ آن‌ ظرف‌ نزد همسران‌ حضرت‌ باز گردانده‌ شد و همه‌ آنان‌ نیز سیر شدند. این‌گونه‌ روایات‌ هرچند از یکى‌ از معجزات‌ آن‌ حضرت‌ حکایت‌ دارد، اما پیش‌ ازآن‌ ـ با توجه‌ به‌ آن‌چه‌ گذشت‌ ـ حاکى‌ از اهتمام‌ حضرت‌ بر ایثار و نیز توجه‌ به‌ غذا خوردن‌ در جمع‌ مى‌باشد

منبع: خبرگزاری فارس

لینک خبر: http://farsnews.com/newstext.php?nn=13921024001355

:نظریه دکتر اکبری

رعایت دستورات اسلام عزیز شامل فرمایش های قران کریم و اهل بیت علیهم السلام و پیروی از عقل سلیم که ادامه اطاعت از دین الهی است، تنها راه نجات بشریت و سعادت اوست

کم خوری راز سلامتی انسان است

ساده خوری باعث سلامتی سلول های بدن انسان است

خوردن در جمع و نشستن سر سفره و با یاد خدا و برای خدا خوردن باعث برکت غذا ها می شود و خوردن را کاری مقدس می نماید

آرام غذا خوردن، خوب جویدن، مخلوط کردن غذا با بزاق و نخوردن آب و مایعات سرد مابین غذا ها، باعث هضم بهتر غذا و جلوگیری از ایجاد بیماریهای معده و نفخ می گردد

 

 

ابن بیطار

ابن بیطار

هوالشافی

ابن بیطار

ضیاء الدّین ابو محمّد عبدالله احمد بن محمّد مالکی، مشهور به ابن بیطار، اواخر قرن ششم هجری قمری در مالقه ی اسپانیا متولّد شد و در سال 646 ه.ق از دنیا رفت. او تحصیلات عالیه‌اش را در اشبیایه به پایان رساند و در گیاه شناسی و دارو شناسی زیر نظر معلّمان برجسته تخصّص یافت

وی با همراهی و سرپرستی اساتیدش، گیاهان مناطق اطراف محلّ اقامتش را جمع آوری کرد و روی تک تک آنها تحقیقات متعدّدی را انجام می‌داد

او برای تحقیق بیشتر بعد از مدّتی شروع به سفر کرد و از مغرب (مراکش، الجزیره و تونس) و کشورهای یونان و روم و آسیای صغیر و سوریه، در مشرق دیدن کرد. وی در دمشق به همراه شاگردش ابن ابی اصبیعه مجموعه‌های زیادی از گیاهان را جمع آوری نمود و به واقع بزرگترین صاحب نظر در زمینه دانش گیاهان بود

او از سوریه به مصر بازگشت و توسّط سلطان ایّوبیان،‌ ملک کامل، به عنوان مدیر اجرایی همه گیاه شناسان منصوب شد

ابن ابیطار در طیّ انجام مسئولیّتش از قاهره به چند سفر علمی رفت و اطّلاعات ارزشمندی جمع آوری کرد که او را قادر ساخت دو کتاب مهم بنویسد

کتاب اوّل «المغنی فی الادویه المفرده» بود که در آن گیاهان دارویی را متناسب با هر بیماری فهرست کرد و کتاب دیگر «الجامع» بود. اثر دیگر او رساله‌ای به نام «میزان الطبیب» در رژیم‌ها و داروها، یک تک پژوهش در مورد لیمو بود

مشهورترین اثر او «الجامع المفردات و الادویه و الاغذیه» است که آن را در سال 646 ه.ق کامل کرد. او در اثرش بیش از 1400 نمونه دارویی را به صورت الفبایی فهرست کرد، که سیصد تای آن‌ها برای اولین بار توسّط خود او فهرست شده بود

او این اثر را بر اساس مشاهده‌های خود و نظرهای 150 نویسنده معتبر نوشت که شامل آثار دیسقوریس، جالینوس، رازی، ابن سینا، قافیقی و … بود

برگرفته از بولتن نمایشگاه گیاهان دارویی تهران – خرداد 91

رژیم غذایی صحیح

ترکیب رژیم غذایی صحیح

هوالشافی

ترکیب رژیم غذایی صحیح

رژیم غذایی سالم

بقراط حکیم می فرماید: باید کاری کنی که غذای تو، تنها داروی تو باشد و داروی تو غذای مخصوص تو گردد

غذاها و داروها نیز مانند بدن انسان از موادی تشکیل یافته اند که موجب می شود آن ها نیز دارای کیفیت گرم یا سرد و تر یا خشک باشند. به طور کلی برای رعایت اصل تعادل لازم است فرد هر چه بیشتر خود را به اعتدال نگه دارد تا کارکرد اعضا و بافت های مختلف بدن متعادل باشد. به عنوان مثال فردی که دارای مزاج گرم و خشک است باید از افراط در خوردن مواد گرم و خشک مانند عسل و فلفل خودداری کند، زیرا این نوع غذاها اورا از حالت تعادل خارج می نمایند و علایم آزار دهنده مانند خشکی پوست و بی خوابی را افزایش می دهند ولی استفاده از خیار و هندوانه که سرد و تر هستند فرد را به حالت تعادل بازگردانده و  حال عمومی او را بهتر می کند

یکی از مهمترین مسائل روزمره انسان استفاده از انواع غذاها برای رفع گرسنگی و ادامه حیات است. به عنوان مثال، یکی از غذاهای سنتی ما ایرانی ها کشک و بادمجان است که غذای خوشمزه ای است، آیا تا بحال از خود پرسیده اید که چرا کشک را همراه بادمجان مصرف می کنند؟ علت آن است که چون مردم در قدیم مزاج خود را بهتر از امروز می شناختند و از این رو بعضی از آنان اصلاً بادمجان مصرف نمی کردند و بعضی دیگر هم که مصرف می کردند به صورت کشک همراه با بادمجان بود تا مزاج غذای خود را متعادل کنند

بادمجان سرخ کرده در روغن به تنهایی ایجاد سودا می کند. یعنی خلط سودا در بدن را افزایش می دهد و زیاد شدن این خلط در بدن موجب بیماری های پوستی، ناراحتی های اعصاب و روان می شود. همچنان استفاده از کشک به تنهایی موجی لختی بدن، بی خوابی و در بعضی از افراد موجب بروز بیماری هایی مانند صرع می شود

علاوه بر موارد ی که گفته شد بدن انسان به مواد زیادی مانند پروتئین، چربی، کربوهیدرات، آب، انواع ویتامین و انواع مواد معدنی نیاز دارد. بعضی از این مواد به مقدار زیادی در بدن وجود دارند و مقدار بعضی دیگر ناچیز است. این مواد از راه غذا خوردن به بدن انسان می رسند. غذای مناسب غذایی است که تمام این ترکیبات را به بدن انسان برساند

کم و زیاد شدن ترکیب مواد غذایی مورد نیاز بدن باعث به هم خوردن تعادل و نسبت مواد موجود در بدن می گردد و بیماری های زیادی بوجود میآورد

:ساختمان بدن انسان

امام صادق علیه السلام: انسان می خورد و می آشامد با آتش، می بیند و کار می کند با نور، می شنود و می بوید با باد، لذت غذا و نوشیدنی را درک می کند با آب و حرکت می کند با روح

و فرمود: اگر آتش در معده اش نبود غذا هضم نمی شد، اگر باد نمی شد آتش معده شعله ور نمی گشت و تفاله غذا از شکمش بیرون نمی شد، اگر روح نبود حرکت و ایاب و ذهاب نمی شد، اگر آب نبود آتش معده او را می سوخت، اگر نور نبود نمی دید و تعقل و تفکر نمی کرد، پس خاک صورت انسان است در زمین، و زمین قوام ندارد مگر با آب، جسم انسان نیز قوام ندارد مگر با خون و مخ انسان کف و چربی و پیه و خون است

چنان که انسان جهت دنیا و آخرت آفریده شده، موقعی که خداوند بین دنیا و آخرت را جمع کرد زندگیش در زمین برقرار شد، چون او از طرف آسمان به سوی دنیا نازل گشته و موقعی که خداوند میان آنها تفرقه انداخت این جدایی مرگ است و در نتیجه آسمان بر می گردد

خداوند داروی درمان بیماری ها را در وجود خود ما قرار داده است

از چه غذاهایی استفاده کنیم که تمام مواد غذایی را به اندازه ی مورد نیاز به بدن ما برساند

:گروه های غذایی

گروه نان و غلات: این گروه شامل غذاهایی است که از گندم، جو، ارزن و برنج تهیه می شوند. بعضی از غذاهای این گروه شامل نان گندم، نان جو، گندم پرک شده، برنج، ماکارونی، بیسکویت، کیک، کلوچه، رشته آش و … می باشد

این گروه تأمین کننده کربوهیدرات پیچیده، پروتئین، فیبر، آهن، منیزیم، ریبوفلاوین، تیامین و نیاسین هستند

گروه سبزی ها: این گروه شامل انواع سبزی ها مانند هویج، گوجه فرنگی، خیار، کدو، کلم، گل کلم، بادمجان، قمری، بامیه، سبزی خورش، سبزی خوردن، اسفناج، لوبیا سبز، نخود سبز و … می باشد.

این گروه تأمین کننده فیبر، پتاسیم، منیزیم، ویتامین A، ویتامین C و فولات هستند.

گروه میوه ها: این گروه شامل انواع میوه ها مانند پرتقال، سیب گلاب، گلابی، هندوانه، طالبی، هلو، لیموترش، موز، گریپ فروت، توت، کیوی ،انگور و … می باشد

این گروه تأمین کننده فیبر، پتاسیم، ویتامین A و ویتامین C می باشد

گروه گوشت ها: این گروه شامل انواع گوشت قرمز و سفید، مرغ، ماهی، تخم مرغ، سوسیس، کالباس و … می باشد

حبوبات مانند لوبیا، سویا، عدس، ماش و لپه هم جزء این گروه هستند، البته این مواد باید با غلاتی مانند برنج همراه شوند و یا چند تا از آنها با هم ترکیب شوند تا بطور کامل در این گروه قرار گیرند

همچنین سوسیس و کالباس در این گروه هستند ولی توصیه می شود از آنها استفاده نکنید

این گروه تأمین کننده پروتئین، فسفر، روی، منیزیم، آهن، ویتامین B6، ویتامین B12، نیاسین و تیامین می باشد

گروه شیر و لبنیات ها: این گروه شامل شیر و غذاهای تهیه شده از آن مانند ماست، دوغ، کشک، پنیر و بستنی می باشد

کشک و پنیر در بسیاری از منابع جزء گروه گوشت ها حساب می شوند، همچنین بستنی به علت داشتن شکر نباید به مقدار زیادی جایگزین شیر و لبنیات شود

این گروه تأمین کننده کلسیم، پروتئین، ریبوفلاوین و ویتامین B12 می باشد

گروه چربی و قند ها: این گروه شامل انواع چربی، روغن، قند، آب نبات، شکلات، شیرینی، شربت، ژله، مربا، شکر، عسل، خامه، سرشیر، نوشابه های گازدار، کره، مارگارین، انواع سس و … می باشد

این گروه تأمین کننده انرژی هستند و مواد غذایی چندانی ندارند

:استفاده از همه گروه های غذایی

:شما باید هر روز از تمام گروه های غذایی گفته شده استفاده کنید، تا ترکیب صحیح غذایی داشته باشید، به شکل زیر توجه کنید

جدول گروه های غذایی مادران باردار و شیرده | دارالشفاء امام رضا (ع) ، موسسه درمانی آستان قدس رضوی

به این شکل هرم گرو ه های غذایی گفته می شود. این هرم مقدار مصرف هر یک از گروه ها را مشخص می کند

غذای شما بیش از هر چیز باید دارای نان و غلات باشد، میوه ها و سبزی ها به اندازه ی هم مصرف شوند و مصرف آنها از نان و غلات کمتر باشد، مصرف شیر و لبنیات و گروه گوشت ها کمتر از سبزی و میوه ها است، قند و چربی باید در مقدار کمی مصرف شوند

البته باید به مزاج های گوناگون مواد غذایی نیز توجه داشته باشید و بیشتر غذاهایی استفاده کنید که با طبع شما سازگارند

منبع: برگرفته از کتاب ” مجموعه کامل دائرة المعارف تغذیه” از آقای داریوش صالحی

رژیم تقویتی

رژیم تقویت عمومی برای غیر دیابتی‌ها


هوالشافی

:رژیم تقویت عمومی برای غیر دیابتی‌ها

 صبح ناشتا یک عدد سیب با پوست و دانه (سیب ضد عفونی شده که از شب در آب زلال مانده تا سموم احتمالی پوست خارج شده باشد)*

 صبحانه خوب: 2 قاشق غذا خوری ارده کنجد + 1 قاشق مرباخوری روغن کرمانشاهی (یا 2 قاشق مرباخوری کره محلی گاو) + 1 قاشق* غذاخوری شیره خرما یا انگور یا انجیر و یا عسل طبیعی + نان سبوس دار

 سه عدد پسته خام صبح میل شود*

 سه عدد بادام درختی خام ظهر میل شود*

 ناهار کم (برای غیر اضافه وزنی‌ها) از روی مثلث سلامت طبخ شده باشد*

ترک ناهار برای اضافه وزنی‌ها*

روزی حداقل 7 عدد خرما*

 روزی حداقل 5 عدد انجیر خشک یا تازه*

 غروب نان + پنیر + گردو + سبزی بدون گشنیز (برای اضافه وزنی‌ها گاهی همین شام باشد)*

شام (برای غیر اضافه وزنی‌ها) از روی مثلث سلامت طبخ شده باشد*

 هرگز ترک شام یا عصرانه نشود*

شب سه عدد فندق میل شود*

 میو ه های فصل در حد امکان و بصورت تک میوه میل شو*

:رژیم تقویت عمومی برای  دیابتی‌ها

همان رژیم است،  فقط عسل، خرما و انجیر به یک چهارم افراد غیر دیابتی فعلاً تقلیل یابد

دکتر حسن اکبری

،متخصص آسیب شناسی سلولی

،دانشیار پاتولوژی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

محقق و مدرس طب اسلامی ایرانی

خوراکی های توصیه شده

خوراکی‌هایی که توصیه می‌شود

«دستورات مثلث سلامتـ»

 خوراکی‌هایی که توصیه می‌شود*

   گوشت‌ها: گوسفند، شتر، پرندگان خشکی به‌استثنای مرغ صنعتی، بوقلمون محلی، بلدرچین، کبک، کبوتر، جوجه مرغ و خروس تا 500 گرم

  لبنیات: خامه، سرشیر، پنیر با گردو (صرفاً برای شام)

   میوه‌ها: انگور، خرما، زیتون، سیب، انار، لیموشیرین، نارگیل، پرتقال شیرین، نارنگی شیرین، انبه و موز رسیده طبیعی

 صیفی‌جات: خربزه و گرمک

 سبزی‌ها: سبزی‌خوردن (به‌جای سالاد خیار، گوجه‌فرنگی و کاهو)، سیر، پیاز، هویج، کلم، کرفس و سایر سبزی‌های غذا مثل سبزی آش، سبزی کوکو

 حبوبات: نخود، لپه و لوبیا

  غلات: نخود، لپه و لوبیا

 روغن‌ها: روغن کوهان شتر، روغن حیوانی (روغن کرمانشاهی)، روغن دنبه، روغن‌زیتون، روغن کنجد

 خشکبار: پسته، فندق، نخودچی، کشمش، انجیر خشک، توت خشک، تخمه (به‌استثنای تخمه هندوانه)، برگه هلو و زردآلو

-تمام غذاهای سنتی ایرانی را با گوشت‌ها و روغن‌های توصیه‌شده طبخ نمایید

-در صورت نیاز به کاهش وزن به همان میزان از مقدار ناهار کم نمایید

-به‌جای چای از عرقیات سنتی و دمنوش‌های سنتی مثل بادرنجبویه، اسطوخودوس، گل‌گاوزبان، عناب، زعفران، زنجبیل، دارچین، نعناع، پونه، چای کوهی و … یا آب جوش به همراه خرما بر اساس نوع مزاج خود استفاده نمایید

-به‌جای قند و شکر سفید از خرما، عسل، توت، کشمش یا قند و شکر سرخ استفاده نمایید

-به‌جای شیرینی‌های مصنوعی خشک و تر از شیرینی‌های طبیعی مانند خرما و انجیر و از شیرینی‌های سنتی تهیه‌شده با روغن حیوانی استفاده نمایید

-خوردن انواع مرباها بلامانع است

-به‌جای نمک صنعتی از نمک طبیعی (سنگ نمک آسیاب شده) استفاده نمایید

 

 خوراکی‌هایی که توصیه نمی‌شود

:الف ـ به‌طور دائمی

 گوشت گاو به‌صورت چرخ کرده، خورشتی و مشتقات آن نظیر سوسیس، کالباس، همبرگر و مارتادلا

 مرغ صنعتی

 چای سبز و سیاه

  خوردن پنیر برای صبحانه

  نوشابه مصنوعی (انواع نوشابه‌های کولا دار و سایر نوشابه‌های ساخته‌شده با شکر)

 قند و شکر سفید

  شیرینی‌های مصنوعی‌تر و خشک

 انواع سس‌ها (سفید و قرمز)

 آب سرد

 روغن‌ها: کلیه روغن‌های نباتی شامل (هیدروژنه و غیر هیدروژنه، روغن مایع و روغن سرخ کردنی

  گوجه‌فرنگی (رب گوجه‌فرنگی)

:ب ـ به‌طور موقت (صرفاً برای 40 روز پرهیز کامل شود)

  گوشت‌ها: ماهی، مرغابی، غاز و مصرف تخم‌مرغ زیاد

 لبنیات: ماست، دوغ و شیر

  میوه‌ها: هندوانه، خیار، طالبی، میوه‌های ترش و نارس مصرف میوه‌ها در غیر فصل آن‌ها

  سبزیجات: بادمجان، اسفناج، باقالا و قارچ

حبوبات: عدس و ماش

 خشکبار: گردوی خالی (همراه با پنیر و برای شام بلامانع است)

-به‌جای مصرف آب‌لیمو و آب‌غوره و ترشی می‌توانید از سرکه محلی انگور یا سیرترشی با سرکه محلی انگور استفاده نمایید

خوراکی‌های موقتی پس از 40 روز هرکدام با یک مصلح گرم مصرف شود، مثلاً ماست با نعناع، شیر با خرما و دوغ با گل محمدی و به‌طورکلی موقتی‌ها کمتر مصرف شوند

رژیم غذایی در آینده تعدیل می‌شود

 

:رژیم تقویت عمومی برای غیر دیابتی‌ها

صبح ناشتا یک عدد سیب شیرین با پوست و گاهی با دانه (سیب ضدعفونی شده که از شب در آب زلال مانده تا سموم احتمالی پوست خارج شده باشد).

صبحانه خوب: 2 قاشق غذاخوری ارده کنجد + 1 قاشق مرباخوری روغن کرمانشاهی (یا 2 قاشق مرباخوری کره محلی گاو) + 1 قاشق غذاخوری شیره خرما یا انگور یا انجیر و یا عسل طبیعی + نان سبوس‌دار

سه عدد پسته خام صبح میل شود

سه عدد بادام درختی خام ظهر میل شود

ناهار کم (برای غیر اضافه‌وزنی‌ها) از روی مثلث سلامت طبخ شده باشد

ترک ناهار برای اضافه‌وزنی‌ها

روزی حداقل 7 عدد خرما

روزی حداقل 5 عدد انجیر خشک یا تازه

غروب نان + پنیر + گردو + سبزی بدون گشنیز (برای اضافه‌وزنی‌ها گاهی همین شام باشد)

شام (برای غیر اضافه‌وزنی‌ها) از روی مثلث سلامت طبخ شده باشد

هرگز وعده غذایی شام ترک نشود

شب سه عدد فندق میل شود

میوه‌های فصل در حد امکان و به‌صورت تک میوه میل شود

:رژیم تقویت عمومی برای دیابتی‌ها

همان رژیم تقویت عمومی می‌باشد، فقط عسل، خرما و انجیر به یک‌چهارم میزان رژیم افراد غیر دیابتی تقلیل یابد

مصرف عرق بوقناق به مقدار موردنیاز و با تجویز پزشک

به‌جای آب سرد چی بخوریم؟

آب سرد به علت دارا بودن طبع سرد و تر، روی NADH سلولی اثر منفی داشته، عبور الکترون برای متابولیسم مواد غذایی را کم کرده و موجب کاهش ATP سلولی می‌گردد که درنهایت می‌تواند موجب اختلال عملکرد بسیاری از سلول‌ها شده و باعث بروز بیماری گردد

:پیشنهاد می‌شود به‌جای آب سرد از موارد زیر استفاده شود

آب جوشیده ولرم شده

آب جوش با خرما

شربت عسل برای غیر دیابتی‌ها

شربت خنک شیره انگور

شربت سرکه‌انگبین با رازیانه برای بانوان (یک استکان عسل + یک چهارم استکان سرکه محلی انگور + یک استکان عرق رازیانه + یک استکان گلاب + یک استکان عرق کاسنی + آب جوشیده ولرم شده به میزان کافی به اندازه‌ای که یک شربت معمولی شیرین است)

شربت سرکه‌انگبین بدون رازیانه برای آقایان (یک استکان عسل + یک‌چهارم استکان سرکه محلی انگور + یک استکان عرق یونجه + یک استکان گلاب + یک استکان عرق کاسنی + یک استکان عرق کاسنی + آب جوشیده ولرم شده به میزان کافی به اندازه‌ای که یک شربت معمولی شیرین است)

انواع شربت‌های محلی مثل شربت زعفران با سکنجبین، شربت بیدمشک با سکنجبین، شربت بهارنارنج با سکنجبین، شربت نعناع با سکنجبین، شربت عرق یونجه با سکنجبین

نکته 1: شربت‌ها خنک میل شون

نکته 2: میزان عسل و مواد شیرین دیگر برای دیابتی‌ها فعلاً یک چهارم غیر دیابتی‌ها می‌باشد، به‌اضافه مصرف عرق بوقناق به میزان لازم

 

اصلاح رفتار

الف) رفتار معنوی: انجام واجبات، ترک محرمات. انجام مستحبات و ترک مکروهات در حد امکان

ب) انجام پنج تطهیر: جسمی، معدی، خونی، جنسی و روانی

ج) تأمین غذای مناسب هشت مسیر غذایی: 1. غذای دهانی (خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها) 2. غذای لمسی (روغن‌مالی) 3. غذای شنیداری مناسب 4. غذای بویایی مناسب 5. غذای دیداری مناسب 6. غذای جنسی پاک 7. غذای اُنس الهی (عبادت) و مردمی 8. غذای ذهنی و پنداری مناسب

د) رفتار مادی: رعایت ضروریات شش‌گانه شامل: 1. هوای پاک، 2. آب و غذای مناسب، 3. خواب و بیداری مناسب، 4. حرکت و سکون، 5. برونداد و نگهداشت مناسب، 6. اعراض نفسانی مناسب.

موادی که ما می‌خوریم به سه صورت می‌تواند در بدن ما اثر کند اول به ماده و نه به کیفیت گرمی یا سردی و یا سردی و خشکی و نه به صورت نوعیه (مثل چاقو که مادۀ آن آهن است، کیفیت آن سنگینی است و صورت نوعیه اش که آن را از انواع جسم‌های آهنی دیگر متفاوت می‌نماید و آن چاقو بودن است و این ماده آهنی با کیفیت سنگینی خود می‌تواند چیز دیگری مثل چکش یا قیچی باشد) که به قسم اول که صرفاً به ماده اثر می‌کند غذای مطلق می گوئیم که منجر به رشد بدن و افزایش حجم آن می‌گردد مثل گوشت گوسفند، جوجه محلی مرغ و خروس و زردۀ تخم مرغ محلی عسلی و یا گندم و جو

البته غذای مطلق هم به هر حال دارای اندکی کیفیت خواهد بود ولی میزان آن اندک است. دوای مطلق ماده‌ای است که تأثیر آن در بدن به کیفیت است و نه به ماده و مادۀ آن قابلیت تبدیل شدن به اجزای بدن را ندارد مانند: فلفل، زنجبیل، نیلوفر، کافور، رازیانه

غذای دوایی ماده‌ای است که پس از ورود به بدن به ماده در وهله اول و به کیفیت در وهله دوم در بدن اثر می‌کند یعنی مادۀ آن ایجاد خلط در بدن می‌کند و کیفیت آن در بدن ایجاد گرمی، سردی، تری یا خشکی می‌نماید. مثل: کاهو، ماء الشعیر، کدو، هندوانه، خربزه، انگور، خرفه، اسفناج، بابونه، شوید، شلغم، هویج، چغندر، کلم، ماش، عدس، نخود و لوبیا

دوای غذایی ماده‌ای است که در بدن به ترتیب به کیفیت و ماده هر دو اثر می‌نماید یعنی ابتدا با کیفیت گرمی، سردی و تری و خشکی و سپس به ماده در بدن اثر می‌کند مانند: تره، نعناع، کاسنی، تاجریزی، سیر، پیاز

:طبخ غذا با دستور مثلث سلامت

برای پختن غذا با مثلث سلامت مهم ترین مورد نوع مواد غذایی اولیه بکار رفته است؛ یعنی صرف نظر از اینکه نوع غذا چه باشد، مواد اولیه می‌توانند بسیار ساده و در دسترس و معمولی باشند ولی همگی از نوع مرغوب باشند

اولین و مهمترین نوع غذایی که ما مصرف می‌کنیم و در سلامت، مؤثر است قندها یا کربوهیدرات‌ها هستند که عمدتاً از طریق غلات در رژیم غذایی ما وارد می‌شوند و رایج‌ترین آن‌ها شامل گندم و برنج می‌باشند و هر دوی این‌ها مورد تأیید مثلث سلامت هستند و عمده‌ی غذای مردم را تشکیل می‌دهند. از منابع مهم جایگزین گندم برای افراد جامعه جو است که بسیار مورد تأکید و تأیید روایات اسلامی است ولی امروزه کمتر مورد استفاده‌ی مردم قرار می‌گیرد و دسترسی به نان خالص و واقعی جو کم است و جا دارد که سرمایه‌گذاران در این راستا بیشتر تلاش نمایند تا نان جوی مناسب در دسترس مردم عزیزمان قرار گیرد

ماده‌ی اولیه بسیار مهم دیگر که نقش اساسی در تأمین انرژی و ساخت و ساز سلولی و تولید ویتامین‌های مهم محلول در چربی در بدن مانند ویتامین D و همچنین تولید صفرا برای متابولیسم چربی‌ها و کاهش کلسترول خون دارد، چربی‌ها هستند که امروزه متأسفانه نوع چربی مصرفی مردم از نوع اورگانیک و طبیعی که شامل روغن کنجد و زیتون از گروه چربی‌ها و روغن‌های گیاهی و روغن‌های حیوانی مثل روغن زرد، روغن شحم گاو، روغن کوهان شتر و روغن دنبه به روغن‌های گیاهی صنعتی که بعضاً بشدت برای سلامت جامعه مضر هستند، مانند روغن پالم که مصرف صنعتی دارد و نه خوراکی، تبدیل شده است و لازم است خانواده‌ها هر چه سریعتر روغن‌های صنعتی نباتی اعم از روغن مایع، روغن مخصوص سرخ‌کردنی و روغن نباتی جامد را با روغن‌های اورگانیک گیاهی و حیوانی فوق‌الذکر جایگزین نمایند

ماده‌ی غذایی دیگر که مورد استفاده عموم است گوشت است که باز متأسفانه بر خلاف روایات، به‌جای مصرف گوشت گوسفند و شتر و پرندگان کوچک خشکی (بجز مرغ)، به سمت مصرف، گوشت گاو، ماهی‌های پرورشی فراوان و مصرف مرغ صنعتی منحرف شده است و لازم است سریعاً نسبت به جایگزینی این ماده‌ی غذایی در طبخ غذاها اقدام شود تا جلوی بروز بیماری‌های خطرناکی مثل سرطان و بیماری‌های خود ایمنی گرفته شود

مواد بعدی در طبخ غذا با مثلث سلامت، افزودنی‌ها و طعم‌دهنده‌ها هستند که متأسفانه به‌جای نمک طبیعی، زعفران، هل، دارچین، فلفل سیاه، زردچوبه و رب انار امروزه متأسفانه، نمک تصفیه‌شده، رب گوجه و گوجه‌فرنگی و رنگ‌های شیمیایی جایگزین شده‌اند که موجب بیماری‌های مهلک هستند و لازم است سریعاً مواد اورگانیک در طبخ غذاها جایگزین مواد صنعتی شوند

دکتر حسن اکبری

متخصص و دانشیار آسیب شناسی سلولی

محقق و مدرس طب اسلامی- ایرانی

سرنوشت غذا در بدن

سفر غذا در بدن

هوالشافی

:سرنوشت غذا در بدن ما

سرنوشت غذا در بدن

 

غذا در ابتدا توسط دندانها تکه تکه و خُرد می شود، و سپس بوسیله ی دندان های آسیاب کاملاً له می شود، و همزمان با بزاق دهان که مواد پروتئینی و مواد آنزیمی در آن غوطه ور هستند مخلوط می گردد، که مخلوط شدن غذا با بزاق دهان دارای اعمال زیادی است از جمله: مرطوب کردن غذا و احساس کردن طعم غذا توسط گیرنده های روی زبان، که شیرینی، تلخی، ترشی و شوری را درک می کنند و همچنین بزاق دهان با دارا بودن آنزیم آمیلاز که هضم کننده اولیه مواد قندی و نشاسته ای است و نیز لاکتوفرین و لیزوزیم که عمل حفاظتی در برابر باکتری ها انجام می دهند و بعلاوه آنتی بادی هایی که نقش دفاعی بر عهده دارند، موجب میشود که در همان مرحله ی دهانی حدود هفتاد درصد هضم اولیه صورت پذیرد، بعد از مرحله ی دهانی لقمه نرم شده آماده است که وارد مری شود، ساختمان مری طوری طراحی شده است که اگر ما بالانس هم بزنیم باز هم غذا را وارد معده ما میکند یعنی مری کاملاً هوشمند و فعال است و فقط یک لوله اتصال دهنده دهان و حلق به معده نیست

آنزیم آمیلاز بزاق، آنزیمی است که در همان دهان کمک می کند نشاسته و گلیکوژن به قند ها تبدیل شوند، چرا که مولکول های درشت مثل نشاسته یا گلیکوژن قادر به ورود به سلول ها برای سوختن نهایی و تولید انرژی سلولی نیستند

در معده، آنزیم پپسین (که وظیفه آن تجزیه و هضم پروتئین هاست) بر روی مولکول های بزرگ پروتئینی اثر می کند و آنها را به اجزای کوچکتر تجزیه می کند و در کنار پپسین، اسید معده که از انواع کلرئیدریک است ترشح می شود که این اسید در تجزیه مواد غذایی بسیار مؤثر است، یک شیره از مواد هضم شده در معده ی ما درست می شود که به آن کیموس می گوئیم، سپس کیموس معده وارد قسمت اول روده ی کوچک به نام اثنی عشر یا دوازدهه می شود و در این قسمت صفرا که قبلاً در کبد ساخته شده است و در کیسه صفرا ذخیره شده است، ترشح شده و روی غذاهای کیموسی شده می ریزد و چربی های موجود در غذا را که تا این زمان محلول در چربی نیستند، محلول در چربی می نماید تا امکان جذب آنها فراهم گردد و از طرف دیگر آنزیم های غده ی لوزالمعده یا پانکراس نیز وارد دوازدهه یا اثنی عشر می شوند و این مواد روی هر سه گروه مواد غذایی یعنی کربوهیدرات ها یا قند ها، چربی ها و پروتئین ها اثر می کنند و کاملاً آنها را به مولکول های کوچک تجزیه می کنند، نتیجه ی این تجزیه ها ایجاد ماده ی محلولی است که بتواند از اپی تلیوم یا لایه نازک تک سلولی دیواره ی روده ی کوچک عبور کند

در این مرحله قند ها بطور مستقیم وارد جریان خون می گردند و هر عضو یا نهایتاً سلولی که نیاز داشته باشد می تواند از این مواد قندی که دیگر در واقع همان گلوکز است استفاده نماید و انرژی مورد نیاز خود را تامین نماید و اضافی این مواد می تواند به صورت گلیکوژن تبدیل شود که در سلول های کبدی و یا سلول های عضلانی ذخیره شود و در صورت نیاز فوری بدن به انرژی فوراً این گلیکوژن در اثر هورمونی به نام گلوکاگون به گلوکز تبدیل می شود و باز برای سوختن در داخل سلول آماده است و انرژی سلولی تأمین می گردد

نکته مهمی که لازم است در اینجا اشاره شود این است که کسانی که اجازه ی گرسنه شدن به خود نمی دهند و هر موقع گرسنه می شوند بلافاصله یک چیزی را نوش جان می کنند در واقع اجازه آزاد سازی هورمون گلوکاگون از سلول های آلفای جرایر لانگرهانس غده ی لوزالمعده را نمی دهند و این مکانیسم مهم در بدن آنها هرگز بطور کامل فعال نمی شود و یک مرحله بالاتر این است که افرادی اصلاً روزه نمی گیرند در واقع هیچگاه سلول های بدن آنها به علت تمام شدن ذخایر مجبور نمی شوند مواد اضافی رسوب کرده در داخل خودشان را مصرف کنند و همیشه سلول های بدنشان مملو از مواد اضافی و رسوبات است و همین امر باعث پیری زود رس و بیماری سلولی بخصوص در سیستم ایمنی می گردند

اضافی قندها به چربی تبدیل می شوند که در بافت های چربی انباشته می گردند

البته در موارد لزوم چربی انباشته شده می تواند دوباره به قند تبدیل شده و جهت سوختن و تأمین انرژی استفاده گردد

چربی های خورده شده توسط خون به کبد و سلول های اندوتلیوم یا پوشاننده ی مویرگ ها رفته و در آنجا چربی ها به کلسترول و سایر انواع مصرفی چربی تبدیل می شوند

البته چربی ها هم در اجزای ساختمانی سلول ها نقش بسیار مهمی به عنوان مصالح دارند و هم به عنوان سوخت از آن ها استفاده می شود که در این صورت باید چربی ها ابتدا تبدیل به گلوکز شوند و سپس سلول ها قادر باشند که این مواد را بسوزانند و انرژی تولید کنند

لازم به ذکر است که برخی سلول های بدن ما قادر نیستند مستقیماً از گلوکز به عنوان سوخت استفاده کنند و لازم است حتماً چربی را ابتدا به گلوکز تبدیل کنند و بعد گلوکز را در درون سلول بسوزانند، مثال این نوع سلول ها سلول های عضلات اسکلتی و سلول های عضله ی قلب هستند، بنابراین لازم است که در طی روز حتماً مقداری روغن های حیوانی مصرف کنیم تا سلول های عضله ی قلب و عضلات اسکلتی سالمی داشته باشیم و بنابراین کسانی که هیچگونه کره ی محلی یا روغن حیوانی مصرف نمی کنند نمی توانند دارای قلب و عضلات سالمی باشند

پروتئین ها در اثر عمل آنزیم های شکننده ی پروتئینی به اجزای خود که همان پپتیدها هستند شکسته می شوند و همچنین پپتیدها به اجزای خود به نام اسیدهای آمینه شکسته می شوند و این اسید های آمینه هستند که اجازه عبور از دیواره ی تک لایه سلولی رودهی کوچک را دارند و از روده ی کوچک اسیدهای آمینه وارد جریان خون می شوند و عمدتاً صرف مصارف ساختمانی و پروتئین سازی می شوند و اضافی اسید های آمینه توسط سلول ها به چربی و قند تبدیل می شوند و می توانند در سلول ها به عنوان سوخت مورد استفاده قرار گیرند

نکته مهم  اینست که تمام مواد غذایی برای سوختن در سلول و تولید انرژی دست آخر باید به گلوکز تبدیل شوند و اگر سلول های فرد در سوزاندن قند مشکل داشته باشد در واقع فرقی نمی کند که چه ماده غذایی مصرف می کند قند، پروتئین یا چربی، به هر حال باید بتواند قند یا همان گلوکز را در مراحل بی هوازی و هوازی در داخل سلول ها بسوزانند

پس در بیماری دیابت که به نظر بنده در اثر ایجاد اختلال در عملکرد سلولی به وجود می آید و آن هم به دلیل کمبود انرژی سلولی است و در طولانی مدت به علت تغذیه نامناسب ایجاد شده است، تمام اعمال سلولی از جمله وارد کردن گلوکز به داخل سلول و همجنین سوزاندن گلوکز تا درجاتی مختل شده است و درمان ما هم با دادن مواد غذایی که به انرژی سلولی کمک می کند، شروع می شود که از این مواد می توان به دارچین، زنجبیل، زعفران و سایر داروهای انرژی بخش سلولی اشاره نمود

.و ورزش نیز با همین مکانیسم افزایش انرژی سلولی قادر است قند خون را پائین بیاورد

 

دکتر حسن اکبری

،متخصص آسیب شناسی

،دانشیار پاتولوژی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

محقق و مدرس طب اسلامی ایرانی

انرژی سلولی

سلولها تامین کننده انرژی بدن

هوالشافی

انرژی سلولی

 

سلولها تامین کننده انرژی بدن

تعریف: سلول کوچکترین واحد عملکردی مستقل بدن انسان است

اجزاء: اجزای عمده سلول ها شامل هسته و سیتوپلاسم است

اجزای هسته: شامل کروماتین، پاراکروماتین، هستک و غشاء در لایه هسته است

اجزای سیتوپلاسم: شامل میتوکندری ها، شبکه اندوپلاسمیک ….، شبکه اندوپلاسمیک صاف، دستگاه گلژی، لیزوزوم ها و غشاء سیتو پلاسمی است

:پیش زمینه

در بدن انسان حدوداً چهارده هزار میلیارد سلول وجود دارد و در سطح غشاء سیتوپلاسمی هر سلول بسته به نوع آن بین سیصد تا پنج هزار عدد پمپ سدیم- پتاسیم وجود دارد که این پمپ ها به وسیله مصرف انرژی از طریق آدنین تری فسفات (ATP) دائماً تعادل یون سدیم و پتاسیم داخل و خارج سلول را برقرار می نمایند، بدین ترتیب که سه عدد یون سدیم به بیرون سلول هدایت می شود و دو عدد یون پتاسیم به داخل سلول وارد می شود. حال به این نکته توجه شود که سوخت و ساز غذاها که شامل سه گروه اصلی قندها، چربی ها و پروتئین ها هستند نیاز شدید به انرژی دارد که مولکولهای پیچیده اولیه را به مولکولهای ساده تبدیل نماید. اگر تغذیه فردی بیشتر از غذاهایی تشکیل شود که برای آنالیز آنها نیاز به مصرف انرژی زیادتری هست، بدن دچار تعادل انرژی منفی می گردد و این کمبود انرژی در سطح سلولی می تواند منجر به کاهش انرژی پمپ های سدیم- پتاسیم و سایر اجزاء سلولی شود که تماماً عملکرد آنها وابسته به مصرف انرژی است، در نتیجه اختلال عملکرد پمپ های سدیم- پتاسیم، سدیم در داخل سلول حبس می گردد و آب بدنبال سدیم با خاصیت اسمزی وارد سیتوپلاسم می شود و این پدیده موجب ورم سلولی می گردد که اولین مرحله آسیب سلولی محسوب می شود

:بیان مسئله

به دنبال ورم سلولی، اختلال عملکرد سایر ارگانل های حیاتی سیتوپلاسم و هسته که آنها نیز متورم شده اند، به وجود می آید و اختلال عملکرد کل سلول حاصل می شود. از این ارگانل ها می توانیم به میتوکندری ها به عنوان نمونه اشاره کنیم که خود وظیفه مهم تولید انرژی را بر عهده دارند. اختلال عملکرد این ارگانل ها باز هم انرژی کل سلول را کاهش بیشتری داده و موجب بدتر شدن اوضاع عملکردی سلول و ارگانل ها می شود، یک گروه بسیار مهم سلول های بدن سلول های قلبی هستند که در این فرآیند، کاهش عملکردشان موجب کاهش گردش خون و اکسیژن رسانی به تمام ارگانل ها، به خصوص ارگانل های حیاتی می شود. و همچنین باعث کاهش دفع مواد زاید و متابولیست ها از سلول های آنها می شود در نتیجه کاهش اکسیژن رسانی از یک طرف و تجمع مواد زاید از طرف دیگر باز منجر به اختلال عملکرد شدیدتر سلول ها و ارگان های حیاتی بدن خواهد شد

روایتی از نبی اکرم(ص) هست که می فرمایند: « المعده بیت کل داء و الهمیة رأس کلّ دواء». یعنی معده خانه تمام بیماری هاست و پرهیز غذایی سرآمد تمام داواها می باشد. اگر به دید عمیق اسلام مسئله فوق را بنگریم می بینیم که آن چیزی که در بدو امر موجب کاهش انرژی سلولی شد و باعث به هم خوردن تعادل انرژی در بدن شد، همان مصرف غیر صحیح غذاها از نظر 1- نوع مواد غذایی 2- ترکیب آنها با هم و 3- نحوه مصرف آنها می باشد که البته باید یک نکته ظریف دیگر را هم به آن اضافه کرد و آن حلال و حرام بودن مادی و معنوی غذاها یعنی حیوان مصرف شده و نحوه ذبح آن و نحوه درآمد انسان که می تواند از راه حلال یا حرام باشد را به مجموعه اضافه نمود

بحث: در اسلام برای سلامت انسان در درجه اول روش پیشگیری لحاظ شده است، لذا می بینیم که اولین دستورات

الف) در خصوص نحوه درآمد انسان است که غذا از طریق حلال به دست بیاید و با دستورات شرعی غذا تهیه شود و شروع غذا با نیّت الهی و برای کسب انرژی برای خدمت به خلق خدا باشد. انسان قبل از غذا وضو بگیرد، قبل از غذا و بعد از غذا دست ها را بشوید، در آغاز غذا خوردن نام خدا را بیاورد و در پایان غذا خوردن شکر الهی را به جا آورد، غذا را آرام میل کند، لقمه ها را کوچک بگیرد، خوب بجود، غذای ساده بخور و از رنگین خواری پرهیز کند، حتی الامکان در جمع غذا بخورد و تنها غذا نخورد

ب) نوع غذاها

گوشت ها: بهتر است از گوشت گوسفند استفاده شود، در روایتی از امام صادق (ع) سوال شد بهترین گوشت ها کدام است؟ فرمودند اگر بهتر از گوشت گوسفند بود خداوند آن را فدیه اسماعیل (ع) قرار می داد. بعد از آن گوشت پرندگان است به استثناء گوشت مرغ که در روایتی حضرت علی (ع) فرمودند : گوشت مرغ در بین پرندگان همانند گوشت خوک است در بین چهارپایان و پس از آن گوشت شتر است که در روایاتی به مصرف آن توصیه شده است ولی به طور کلی زیاد گوشت مصرف کردن توصیه نشده است و حداکثر مصرف گوشت هفته ای 3-2 بار می باشد و حداقل آن چهل روز یک بار است

مصرف گوشت گاو در روایتی از امام صادق (ع) سم و بیماری زا قلمداد شده است

مصرف گوشت با ماست نهی شده است و موجب بیماری پیسی یا وتیلیگیو ذکر شده است

از مصرف زیاد ماهی نهی شده است و موجب فرسودگی بدن نام برده شده است

 روغن ها: برعکس طب امروز که دائماً از مصرف روغن های حیوانی نهی می کند در روایات اسلامی خوردن هر لقمه روغن حیوانی کاهنده همان میزان بیماری قلمداد شده است، البته تا پنجاه سالگی ولی پس از آن از مصرف زیاد روغن های حیوانی در شب نهی شده است.

 مصرف پنیر: از مصرف پنیر در صبح نهی شده ولی به مصرف پنیر در اول هر ماه قمری و مصرف آن به همراه گردو در شب توصیه شده است و در روایتی از امام سجاد(ع) ذکر شده است که پنیر و گردو هریک به تنهایی بیماری زا و با هم دارو می باشد

 مصرف ماست و شیر: امام کاظم (ع) در روایتی فرمودند اگر می خواهی ماست به تو ضرری نرساند آن را با یک هضم کننده میل کن و در ادامه فرمودند هضم کننده (مصلح) ماست زنیان است

البته ماست و شیر هر دو با هضم کننده های خود قابل مصرف هستند، به طور مثال برای ماست می توان از گل محمدی، نعناع، آویشن، پودر گردو و برای شیر می توان از عسل و خرما به عنوان هضم کننده استفاده نمود

 آب: در روایات اسلامی از آب سرد به عنوان بیماری و از آب گرم به عنوان درمان و دارو یاد شده است

 سبزی و سالاد: در درست کردن سالاد لازم است به ازای هر سردی یک گرمی به عنوان مصلح اضافه شود به طور مثال به سالاد خیار، گوجه، پیاز، آبغوره (سالاد شیرازی) باید نعناع ، نمک، فلفل سیاه و آویشن اضافه گردد

در مجموع سبزی خوردن به سالاد برتری دارد

 میوه ها: بهتر است میوه های با طبع سرد با دو ساعت فاصله از هم میل شوند و اصطلاحاً سالاد میوه میل نشود ولی در روایات بهترین میوه انگور قلمداد شده است

غلّات: در روایات جو از گندم بهتر است و مصرف برنج توصیه شده است. بهتر است برنج با پوسته ظریف آن میل شود (شلتوک)

 عسل: در قرآن کریم از عسل به عنوان حاوی شفا یاد شده است و در درمان بسیاری از بیماری ها کاربرد دارد، در مراحل اولیه درمان دیابت عسل را با محدودیت می دهیم

 خرما: در روایات خرما بسیار توصیه شده است و در روایتی از امام علی (ع) ذکر شده: خرما بخورید که شفای دردها در آن است

چای: چای به دلایلی از طب جدید و قدیم توصیه نمی شود نه سیاه و نه سبز آن

:برخی از دلایل بد بودن چای

رسوب آهن بدن

 ایجاد سنگ کلیه

تداخل با هورمون تیروئید و برخی هورمون های جنسی

 ایجاد یبوست

  کاهش انرژی سلولی از طریق کاهش متابولیسم سلولی

 قهوه: روزی حداکثر دو فنجان بلامانع است (و نه نسکافه)

 دمجوش ها: جایگزین خوبی برای چای هستند مثل گل گاو زبان، عناب، زعفران، دارچین، زنجبیل، اسطوقدوس، نعناع، یونجه، چای کوهی (توکلوجه)

نتیجه گیری: با رعایت نوع تغذیه و نحوه مصرف آن، ورزش، ترک گناهان و انجام کارهای واجب الهی، ترک مکروهات و انجام مستحبات می توان جلوی بروز بسیاری از بیماریها را گرفت و در صورت بروز بیماری با توجه به طبع افراد می توان با اصلاح تغذیه، حجامت به موقع، بادکش، فصد خون، انرژی درمانی، طب سوزنی و داروهای گیاهی، بیماری ها را درمان نمود و کمتر نیاز به جراحی، داغ کردن و داروهای شیمیایی به وجود می آید

 

دکتر حسن اکبری

متخصص و دانشیار آسیب شناس سلولی

محقق و مدرس طب اسلامی – ایرانی

طبخ غذا

طبخ غذا با مثلث سلامت


هوالشافی

طبخ غذا به روش مثلث سلامت

 

:طبخ غذا با مثلث سلامت

برای پختن غذا با مثلث سلامت مهم ترین مورد نوع مواد غذایی اولیه بکار رفته است؛ یعنی صرف نظر از اینکه نوع غذا چه باشد، مواد اولیه می‌توانند بسیار ساده و در دسترس و معمولی باشند ولی همگی از نوع مرغوب باشند

اولین و مهمترین نوع غذایی که ما مصرف می‌کنیم و در سلامت، مؤثر است قندها یا کربوهیدرات‌ها هستند که عمدتاً از طریق غلات در رژیم غذایی ما وارد می‌شوند و رایج‌ترین آن‌ها شامل گندم و برنج می‌باشند و هر دوی این‌ها مورد تأیید مثلث سلامت هستند و عمده‌ی غذای مردم را تشکیل می‌دهند. از منابع مهم جایگزین گندم برای افراد جامعه جو است که بسیار مورد تأکید و تأیید روایات اسلامی است ولی امروزه کمتر مورد استفاده‌ی مردم قرار می‌گیرد و دسترسی به نان خالص و واقعی جو کم است و جا دارد که سرمایه‌گذاران در این راستا بیشتر تلاش نمایند تا نان جوی مناسب در دسترس مردم عزیزمان قرار گیرد

ماده‌ی اولیه بسیار مهم دیگر که نقش اساسی در تأمین انرژی و ساخت و ساز سلولی و تولید ویتامین‌های مهم محلول در چربی در بدن مانند ویتامین D و همچنین تولید صفرا برای متابولیسم چربی‌ها و کاهش کلسترول خون دارد، چربی‌ها هستند که امروزه متأسفانه نوع چربی مصرفی مردم از نوع اورگانیک و طبیعی که شامل روغن کنجد و زیتون از گروه چربی‌ها و روغن‌های گیاهی و روغن‌های حیوانی مثل روغن زرد، روغن شحم گاو، روغن کوهان شتر و روغن دنبه به روغن‌های گیاهی صنعتی که بعضاً بشدت برای سلامت جامعه مضر هستند، مانند روغن پالم که مصرف صنعتی دارد و نه خوراکی، تبدیل شده است و لازم است خانواده‌ها هر چه سریعتر روغن‌های صنعتی نباتی اعم از روغن مایع، روغن مخصوص سرخ‌کردنی و روغن نباتی جامد را با روغن‌های اورگانیک گیاهی و حیوانی فوق‌الذکر جایگزین نمایند

ماده‌ی غذایی دیگر که مورد استفاده عموم است گوشت است که باز متأسفانه بر خلاف روایات، به‌جای مصرف گوشت گوسفند و شتر و پرندگان کوچک خشکی (بجز مرغ)، به سمت مصرف، گوشت گاو، ماهی‌های پرورشی فراوان و مصرف مرغ صنعتی منحرف شده است و لازم است سریعاً نسبت به جایگزینی این ماده‌ی غذایی در طبخ غذاها اقدام شود تا جلوی بروز بیماری‌های خطرناکی مثل سرطان و بیماری‌های خود ایمنی گرفته شود

مواد بعدی در طبخ غذا با مثلث سلامت، افزودنی‌ها و طعم‌دهنده‌ها هستند که متأسفانه به‌جای نمک طبیعی، زعفران، هل، دارچین، فلفل سیاه، زردچوبه و رب انار امروزه متأسفانه، نمک تصفیه‌شده، رب گوجه و گوجه‌فرنگی و رنگ‌های شیمیایی جایگزین شده‌اند که موجب بیماری‌های مهلک هستند و لازم است سریعاً مواد اورگانیک در طبخ غذاها جایگزین مواد صنعتی شوند

دکتر حسن اکبری

متخصص و دانشیار آسیب شناسی سلولی

محقق و مدرس طب اسلامی- ایرانی

مصرف گیاهان دارویی

طریقه مصرف گیاهان دارویی

هوالشافی

طریقه مصرف گیاهان دارویی

      بصورت دم کرده* 

براساس نوع بیماری و شدت آن میزان معینی از داروی گیاهی در مقدار معینی آب ریخته می‌شود و سپس به آرامی در دمای نزدیک جوش می‌رسد سپس به مدت ۱۵ ـ ۱۰ دقیقه در‌‌ همان دما می‌ماند و بعد از آن با عسل یا خرما یا به تنهایی مصرف می‌شود

 بصورت جوشانده*

این روش برای حفظ موادی که ممکن است در اثر حرارت از بین بروند بکار می‌رود؛ بدین صورت که گیاه دارویی پورد شده در آب جوشیده ولرم شده در ظرف مدت ۶ تا ۱۲ ساعت خیسانده می‌شود و در حرارت ۳۷ درجه سانتیگراد انکوبه و سپس میل می‌شود

بصورت مخلوط با عسل*

در این روش پودر گیاه دارویی به عسل اضافه شده و با هم بطور کامل مخلوط می‌شود و به میزان لازم توسط بیمار میل می‌شود.

بصورت شربت عسل*

به روش قبلی به میزان لازم آب جوشیده ولرم اضافه می‌شود و به میزان لازم توسط بیمار میل می‌شود

 بصورت عرق*

گیاه دارویی توسط روش تقطیر به دفعات لازم عرق گیری شده و به میزان لازم به مصرف بیمار می‌رسد

 بصورت پودر خشک*

گیاه دارویی بطور کامل توسط آب جوشیده ولرم شده توسط بیمار میل می‌شود

 بصورت قرص گیاهی*

از گیاه دارویی قرص‌هایی تهیه شده و به میزان لازم توسط بیمار مصرف می‌شود

 بصورت کپسول*

از کپسول‌های ژله‌ای برای ساخت آن‌ها استفاده می‌شود که در خصوص گیاهان دارویی با طعم تلخ و همچنین گیاهان دارویی که لازم است بعد از معده باز شوند کاربرد دارد

 بصورت شیاف مقعدی یا واژینال*

گیاه دارویی در شکل‌های مناسب جهت استعمال آماده و توسط بیمار استفاده می‌شود

 بصورت کرم و پماد و ضماد*

گیاه دارویی بصورت مخلوط با مواد نیمه جامد آماده و جهت مصرف در اختیار بیمار گذاشته می‌شود

دکتر حسن اکبری

متخصص و دانشیار آسیب شناس سلولی

محقق و مدرس طب اسلامی – ایرانی

ام اس

علائم بیماری ام اس

هوالشافی

علائم بیماری ام اس چیست؟

بیماری ام اس

 

بیماری ام اس یک بیماری با منشاء خود ایمنی می باشد، که در این بیماری سیستم ایمنی بدن در اثر نرسیدن انرژی کافی به سلول های ایمنی قدرت تشخیص دوست و دشمن و خودی و غیر خودی را از دست می دهد و بنابراین برعلیه پروتئین ها و سلول های خود بدن فعال می شود و آنها را نابود می کند، این بیماری بوسیله پلاک های پراکنده در ماده ی سفید مغز و در اثر انهدام پوشش میلین روی اعصاب مغز و نخاع به وجود می آید

این بیماری دارای علائم متعددی می باشد، شامل: علائم روحی و روانی و جسمی فراوان و در اثر پیشرفت آن ناتوانی های فیزیکی و ذهنی و ادراکی به وجود می آید، سن بروز بیماری غالباً بین 20 تا 50 سالگی است و در بین بانوان شایع تر است ولی می تواند در سنین دیگر هم ملاحظه شود

میزان شیوع ام اس بین 2 تا 150 نفر در هر صد هزار نفر می باشد

این بیماری دارای علائمی مانند شروع ناگهانی یا تدریجی کم شدن حس لامسه، ضعف و سستی در عضلات مختلف بدن، انقباض و سفتی و گرفتگی غیر عادی عضلات، اشکالات حرکتی (نامنظمی حرکات بدن)، اختلال درتکلم، (تکلم بریده بریده)، نیستاگموس، دوبینی، تاری دید، کاهش دقت بینایی، کاهش دید رنگی، خستگی مزمن و دردهای بدنی طول کشیده با علت نامعلوم، مشکلات مزمن در مثانه، روده و شکم، اختلالات عصبی، حس خارش، کرختی، گزگز، مورمور، سوزن سوزن شدن دردناک بخصوص در پاها می باشد

در طب جدید علت بیماری نامشخص است و درمان هم ندارد و داروها فقط در مدیریت علایم بیماری کمک می کنند، در حالیکه در طب اسلامی- ایرانی مثل سایر بیماریها ریشه بیماری ام اس نیز در اختلالات تغذیه ای اعم از نوع غذاها، ترکیب غذاها و نحوه غذا خوردن و آشامیدن است لذا برای درمان بیماری ام اس به نظر بنده ابتدا اصلاح تغذیه بیمار بر اساس رعایت کامل و 100% مثلث سلامت استوار است و در کنار آن از داروهای گیاهی و رژیم های تقویت عمومی و عرقیات مفید استفاده می شود و بتدریج ورزش وارد زندگی فرد می شود، در صورتیکه زمان خیلی از دست نرفته باشد، (حداکثر 2 سال) درمان قطعی به شرط رعایت کامل دستورات طب اسلامی- ایرانی بسیار محتمل است و در سایر موارد بهبودی نسبی حاصل می گردد

لطفاً جهت درمان بیماران ام اس شرح حال کامل، عکس گردی صورت، پشت و کف دستها در قسمت ویزیت اینترنتی وب سایت وارد و ارسال شود

دکتر حسن اکبری

متخصص و دانشیار آسیب شناس سلولی

محقق و مدرس طب اسلامی – ایرانی