ارکان شش گانه

شناخت عناصر و ارکان در طب سنتی

هوالشافی

شناخت عناصر و ارکان در طب سنتی

ارکان شش گانه طب سنتی

 

:ارکان (4 عناصر)

 صفرا —-< در طبیعت آتش (نور)

خواص: لطیف، گرم، خشک

 خون (دم) —-< در طبیعت باد = هوا + انرژی

خواص: گرم، تر، لطیف ولی از آتش غلیظ تر

 بلغم (موکوس یا آب بینی یا دهان) —-< در طبیعت آب

خواص: سرد، تر، لطیف

 سودا (استخوان و موهای بدن) —-< در طبیعت خاک

خواص: سرد، خشک، غلیظ

ابن سینا می گوید: سودا برادر مرگ است

هر کدام از ارکان دارای یک طبع مشخص می باشد

رکن اول آتش می باشد که طبع آن گرم و خشک است؛ معادل آن در بدن انسان صفرا است که صفرا سبک و تیز و برنده است و منبع انرژی می باشد. آدمهای صفرائی باهوش، تند و تیز، شجاع با بدنی سفت می باشند افراد صفراوی به علت ضریب سوخت و ساز بالای سلولی، اگر تغذیه مثلث سلامت را رعایت نکند دچار پدیده ی سوختن صفرا شده و سودای ناشی از صفرا برای آنان ایجاد می شود که یکی از انواع سخت سودا بوده و برای آزاد شدن از شرّ آن باید بیمار متحمّل رژیم های سخت غذائی شود و همچنین لازم است به طور مرتّب از شربت سرکه انگبین استفاده نماید و یا آب جوش میل کند و هم چنین می تواند از روشهائی هم چون حجامت، زالو و فصد استفاده نماید

 افراد صفرائی از لحاظ رفتاری افرادی هستند، بسیار مقید و منظّم البته معمولا سخت گیر می باشند مثل هیتلر

استخوانهای افراد صفراوی نازک و اندامشان کوچک ولی حرکاتشان سریع می باشد

رکن دوم باد می باشد که طبع آن گرم و تر است؛ معادل آن در بدن خون یا دم می باشد و افرادی که دارای طبع دموی هستند، انسانهائی می باشند با استخوانهائی درشت، عضلاتی قوی و اندامی درشت، از لحاظ رفتاری این افراد بشاش، بگو بخند، خوش قلب، شجاع، علاقه به شعر و عرفان و بلند پرواز، هستند ولی معمولا نامنظم و ریخت و پاشگر  می باشند

رکن سوم آب می باشد که طبع آن سرد و تر است؛ معادل آن در بدن بلغم است افراد بلغمی دارای طبع سرد و تر می باشند، در کودکی شب ادراری دارند، ترس از تاریکی و تنهائی دارند. حافظه کمی دارند، عضلات شل و خوابهای فراوان که به یاد نمی آورند، زیاد مریض می شوند و آبریزش بینی دارند که با حساسیت فصلی اشتباه می شود مستعد بیماری هایی مثل ام اس هستند

رکن چهارم خاک می باشد که طبع آن سرد و خشک است؛ معادل آن در بدن سودا می باشد سودا قسمت سخت و سنگین جسم انسان را تشکیل می دهد افراد سودائی معمولاً سیاه (یعنی بعضی قسمتهای بدن سیاه و بعضی قسمتها روشن یا کل بدن تیره) می باشد

افراد سودائی دارای عضلات تحلیل رفته و قدرت بدنی کم هستند این افراد معمولاً لاغر اندام بوده و بدن آنها سفت و خشک و کوچک می باشد

و در صورت و سر و روی گونه ها و بینی و روی دستها و جاهای مختلف بدن دارای لکه های قهوه ای نامنظم می باشند از لحاظ رفتاری افراد سودائی به علت عدم گردش خون صحیح مغزی دچار اختلال عملکرد سلول های مغزی بوده و بسیار حساس، زود زنج، کم حوصله، لجوج، ترسو، کنجکاو و سمج هستند و از مشخصات این افراد سیاهی دور چشم ها می باشد

این افراد به علت اختلال عملکرد سلول ها در معرض ابتلا به بیماری های مثل انواع سرطان در جاهای مختلف بدن می باشد

ابن سینا می گوید: تقویت به عین است درمان به ضد یعنی اگر کسی دارای بیماری یا طبع سودا می باشد برای رهایی از این بیماری لازم است به وی مواد غذاهای گرم و تر داده شود و یا اگر بیماری به طور مثال: بلغمی است کافیست، ما برای بدتر شدن وضعیت وی مواد غذائی یا طبع سرد و تر به او بدهیم مانند: ماست و خیار، سالاد شیرازی، آب سرد و برای درمان وی لازم است از غذا های گرم و خشک استفاده نماییم

دکتر حسن اکبری

متخصص و دانشیار آسیب شناس سلولی

محقق و مدرس طب اسلامی – ایرانی

نحوه-تشخیص-طبع-و-مزاج

راه های آسان تشخیص طبع غالب بر بدن

هوالشافی

طبع گرم دارید یا سرد؟

اگر هر انسانی بر طبق طبع و مزاج خویش غذا میل کند، کم‌تر بیماری به سراغ او خواهد آمد. شناخت طبع بر هر فردی لازم و ضروری است و از طریق آن، می‌توان از بسیاری مشکلات که معمولاً برای انسان پیش می‌آید پیشگیری کرد. بهترین و منطقی‌ترین روش این است که ابتدا طبع و مزاج خود و پس از آن غذای مصرفی روزمره و مناسب خویش را بشناسیم تا دچار بیماری و کسالت نشویم

راه‌های آسان تشخیص طبع غالب

بسیاری از بیماری‌ها طبع سرد دارند و بعضی طبع گرم. گاهی چند بیماری مثل کم خونی یا قند بالای خون و … به طور هم زمان در کسی وجود دارند که هر کدام به سهم خود، بر طبع غالب مریض از نظر سردی و گرمی تاثیر می‌گذارند، لذا فرد نمی‌تواند طبع اصلی خود را بشناسد

فردی که طبع غالبش سودا است، فکر می‌کند همیشه باید طبع سرد و خشک داشته باشد و اگر یک روز علایمی از گرمی و یا تری در وجودش پیدا شد، فکر می کند اشتباه کرده، در حالی‌که اینطور نیست، زیرا ممکن است در شرایطی و به طور موقت، اثراتی از طبع دیگر را نیز در خود حس کند. مثلا در حالی که طبع سردی دارد، گاهی احساس گر گرفتگی هم بنماید و گاهی احساس کند بلغم هم پیدا کرده و خوردن چیزهای بلغمی مثل ماست او را بسیار تحریک ‌کند و یا برعکس صفرا هم پیدا کرده و با خوردن گرمی جات مانند ادویه و فلفل فورا سر و صورتش کهیر می‌زند

اینک قاعده‌ای را به شما یاد می‌دهیم که تشخیص سردی مزاج از گرمی مزاج را برای شما آسان‌تر نماید و آن عبارت است از این‌که : آیا در بیشتر حالات، لباس زیاد می‌پوشید یا خیر خصوصا در زمستان، زیرا کسانی که طبع سرد دارند تحمل سرما را ندارند و کسانی که طبع گرم دارند تحمل گرما را ندارند

لذا بر اساس این قاعده، سه دسته از افراد را می‌شود شناسایی نمود

– افرادی که به طور واضح سرد مزاجند و معمولا بیشتر از دیگران لباس می‌پوشند*

– افرادی که گرم مزاجند و کم‌تر از دیگران لباس می‌پوشند*

– افرادی که در زمستان، زیاد لباس می‌پوشند و در تابستان هم کم می‌پوشند*

: پس می توان گفت

سرد مزاج، کسی است که در همه فصول احساس سرما می کند و یا فقط در فصول سرد، سردی مزاج پیدا می‌کند و گرم مزاج کسی است که در اکثر اوقات سال، لباس زیادی نمی‌پوشد

در بین سرد مزاجان گروه بلغمی کسانی هستند که در چهار فصل سال احساس سرما می‌کنند، ولی گروه سوداوی مزاج خیلی احساس سردی نمی‌کنند و در برخی فصول سال، احساس سرما دارند

در بین گرم مزاج‌ها، گروه صفراوی مزاج، همیشه و در هر چهار فصل سال، حرارت بدنشان بالاست و همیشه از گرما شاکی هستند، اما گروه دموی مزاج، فقط در فصول بهار و تابستان از گرما شاکی هستند و در بقیه فصول خیلی احساس گرما ندارند

:پس نتیجه می‌گیریم

 – صفراوی‌ها در تمام فصول سال، خصوصا در تابستان، حرارت بدنشان بالاست و احساس گرما دارند

 – دموی‌ها فقط در فصول گرم سال، حرارت بدنشان بالاست، ولی در پاییز و زمستان به لباس گرم احتیاج پیدا می‌کنند

 – بلغمی‌ها در تمام فصول سال، خصوصا در زمستان، احتیاج مبرم به پوشیدن لباس گرم دارند

 – سوداوی‌ها هم فقط در فصول سرد سال، یعنی پاییز و زمستان، به لباس گرم احتیاج دارند و در سایر فصول، خیلی احساس سرما ندارند

 – گروه پنجمی هم وجود دارد که اگر چه ممکن است با یکی از شرایط گفته شده در بالا منطبق باشد، ولی قسمتی از بدنشان همیشه سرد(مثل نوک انگشتان دست) و یا همیشه گرم (مثل کف پا) است

بهترین راه برای تشخیص سردی از گرمی مزاج، پوشیدن یا نپوشیدن لباس، احساس گرما یا سرما و وجود حساسیت پوستی به خوراکی‌های گرم مزاج است

برخی از بیماری‌ها، قسمتی از بدن را گرم و یا سرد کنند و همین امر باعث اشتباه شما در تشخیص طبع غالب می‌شود؛ مثلا کم خونی باعث سردی نوک انگشتان دست‌ها و پاها، یائسگی باعث گرگرفتگی بدن و چربی خون بالاباعث داغی کف پا می‌شود و ممکن است سینوزیت باعث احساس سردی شدید در پیشانی و ورم معده باعث احساس سردی زیاد در ناحیه وسط قفسه سینه گردد

 لازم است شما این گونه موارد استثنا را شناسایی کنید و حساب آن را از طبع غالب خویش جدا کنید، مثلا ممکن است شما صفراوی مزاج باشید و در همه جای بدن و در همه‌ی فصول سال احساس گرما نمایید، اما در عین حال وسط قفسه سینه شما سرد باشد که نشان می‌دهد ورم معده یا ریفلاکس(ترش کردن غذا) دارید. یا ممکن است بلغمی مزاج باشید و در همه جای بدن و در همه‌ی فصول سال احساس سرما کنید، ولی کف پاهایتان داغ باشد که نشان می دهد چربی خونتان بالاست

 یا این که خانم بلغمی مزاجی که همیشه و در تمام فصول سال، سرد مزاج است، اما اخیرا به علت شروع یائسگی، دچار گر گرفتگی می‌شود. ولی این شخص در تقسیمات طبع‌شناسی، همچنان بلغمی مزاج است و احساس گرگرفتگی دلیلی بر گرم شدن مزاج وی نمی‌باشد، مگر اینکه جدیدا در همه‌ی فصول سال و در اکثر جاهای بدن احساس گرما کند و دیگر احساس سرما نداشته باشد. در این صورت می گوییم که این فرد یائسه به کلی تغییر طبع داده و صفراوی مزاج یا احیانا دموی مزاج شده است. البته معمولا چنین مواردی نادر است

 لذا به این نتیجه می‌رسیم که برای تشخیص طبع غالب هر فرد، نباید فریب سردی یا گرمی موضعی را بخوریم، بلکه بهترین راه برای تشخیص سردی از گرمی مزاج، همان پوشیدن یا نپوشیدن لباس و در درجه بعدی احساس گرما و در درجه سوم وجود حساسیت پوستی به خوراکی‌های گرم مزاج است. مسلم است که فرد سرد مزاج دوش آب سرد نمی‌تواند بگیرد، ولی فرد گرم مزاج خصوصا صفراوی مزاج این توانایی را دارد

 حال سوال این است که شناخت طبع چه فایده‌ای دارد؟

پاسخ آن است که با اطلاع از هر نوع طبعی، خیلی چیزها از نظر پزشکی برای ما روشن می‌شود، لذا دانستن علم طبایع، شما را با تشخیص و درمان بیماری‌های مختلف آشنا می‌سازد

تهیه : زهره لطیفی

 

غذاهی مناسب طبع شما

غذاهای مناسب انواع طبع ها (مقاله مکمل مثلث سلامت)

هوالشافی

غذاهای مناسب انواع طبع ها (مقاله ی مکمل مثلث سلامت)

غذاهای مناسب برای طبع های مختلف

 

شما سلامت جوی عزیز که در حال رعایت کامل مثلث سلامت هستید، با توجه به اینکه در مثلث سلامت فقط نوع مواد غذایی ذکر شده است، می توانید بر اساس نوع طبع یا مزاج خود، از انواع غذاها در قسمت غذاهای توصیه شده و یا در قسمت غذاهای موقتی (پس از چهل روز پرهیز و با رعایت اصل متعادل سازی بوسیله مصلحات)، استفاده نمائید، ولی از قسمت غذاهای توصیه نشده صرف نظر فرمائید، زیرا موجب به هم خوردن عملکرد سلولی شما خواهند شد، لذا با نظر به جدول تعیین طبع، ابتدا طبع خود را مشخص نمائید و سپس از روی قسمت توصیه شده مثلث سلامت اقدام به تهیه غذاهای مختلفِ مناسب با طبع و مزاج خودتان بفرمائید

:الف) غذاهای مناسب طبع صفرا

غذاهای با طبع سرد و تر برای افراد صفراوی مناسب است، به شرطی که اصل متعادل سازی با مصلحات، رعایت شود

بطور مثال؛ اگر ماده غذایی دارای طبع گرم توسط فرد صفراوی میل می شود، لازم است این غذا آب دار باشد تا آب موجود در غذا حرارت صفرای فرد را فرو نشاند

آبگوشت سنتی با گوشت گوسفند، دنبه فراوان، استخوان، نخود، زرد چوبه کم، بدون رب و گوجه فرنگی

انواع سوپ با گوشت گوسفند شامل: سوپ جو، سوپ رشته، سوپ شیر

انواع آش های سنتی شامل: آش شیرازی، آش یزدی، آش رشته، آش ماست، شله زرد

شیر برنج

انواع پلو و خورشت های ایرانی شامل: خورشت قیمه، قورمه سبزی، فسنجان، خورشت بامیه، خورشت کدو، طاس کباب، خورشت کرفس، خورشت هویج، خورشت بادمجان (سودا زدایی بادمجان انجام شده باشد)، همگی با گوشت های مجاز موجود در مثلث سلامت

مصرف تمام غذاهای ایرانی دیگر با رعایت متعادل سازی و استفاده از مواد توصیه شده در مثلث سلامت، مجاز است

:میوه های مناسب طبع صفرا

انواع مرکبات (ترش و شیرین)، انار، شاه توت، سیب، گلابی، آلبالو، گیلاس، خربزه، هندوانه، گرمک، توت، خرمای شیره دار، انجیر، انگور، انبه، خیار، خیار چنبر

* تبصره: باید بین خوردن میوه های با طبع سرد، دو ساعت فاصله باشد و لذا ترکیب آنها مناسب نیست. ولی خوردن میوه های گرم و یا ترکیب سرد و گرم بلامانع است، در مهمانی ها یک نوع میوه خورده شود

:سبزیجات مناسب طبع صفرا

سبزی خوردن، کاهو، اسفناج، انواع جوانه ها مثل جوانه گندم

:لبنیات مناسب طبع صفرا

شیر، ماست، دوغ، پنیر، سرشیر، خامه و کره محلی گاوی، که استفاده همگی با مصلح بلامانع است.

نوشیدنی های مناسب طبع صفرا: (شامل عرقیات، دمنوش ها، شربت ها)

خاکشیر، عناب، بابونه، ترنجبین، شیر خشت، زرشک، آلبالو

:غذاهای نامناسب طبع صفرا

غذاهای خشک و بسیار گرم نامتعادل، برای مزاج صفرا مشکل زا می شوند

کباب زیاد و خشک، سرخ کردنی های زیاد، خرمای خیلی خشک، فلفل سیاه زیاد، ادویه گرم فراوان

:ب) غذاهای مناسب طبع دم

غذاهای با طبع سرد و خشک برای افراد دموی مناسب است، به شرطی که اصل متعادل سازی با مصلحات، رعایت شود

بطور مثال؛ اگر ماده غذایی دارای طبع سرد و خشک است مثل عناب (دارای طبع خنک است) می توان با درست کردن دمنوش آن، که به عناب آب و حرارات اضافه می شود آن را متعادل نمود

همچنین اضافه کردن مواد گیاهی با طبع سرد و خشک داخل انواع خورشت ها، می تواند این غذاها را مناسب طبع دم نماید، از نمونه این مواد می توان به اضافه نمودن زرشک، سماق، آلبالو، لیمو عمانی، آلو، رب انار، سرکه و مانند آنها اشاره نمود که همگی آنها در ایجاد تعادل در فرد دارای طبع دم کمک کننده است و برعکس اضافه کردن این مواد برای افراد سودایی و بلغمی مضر است

لذا پخت غذاها با موادی که طبع سرد و خشک دارند، برای طبع دم مفید است

آبگوشت سنتی با گوشت بره، دنبه و استخوان فراوان، نخود، زردچوبه، بدون رب و گوجه فرنگی

انواع آش ها و سوپ های ایرانی

انواع خورشت های ایرانی

:میوه های مناسب طبع دم

انواع مرکبات (ترش و شیرین)، انار، شاه توت، سیب، گلابی، آلبالو، گیلاس، هندوانه، زغال اخته، طالبی، خربزه، خرمای خشک، انجیر، انگور، خیار، خیار چنبر

:سبزیجات مناسب طبع دم

سبزی خوردن، کاهو، اسفناج، انواع جوانه ها مثل جوانه گندم، ماش، عدس.

:لبنیات مناسب طبع دم

شیر، ماست، دوغ، پنیر، سرشیر، خامه و کره محلی گاوی، که استفاده همگی با مصلح بلامانع است

نوشیدنی های مناسب طبع دم: (شامل عرقیات، دمنوش ها و شربت ها)

خاکشیر، عناب، ترنجبین، شیر خشت، بابونه، زرشک، آلبالو

:غذاهای نامناسب طبع دم

غذاهای با رطوبت و حرارت بالا، بدون مصلحات برای طبع دم مشکل زا هستند

:پ) غذاهای مناسب طبع بلغم

غذاهای با طبع گرم و خشک برای افراد بلغمی مناسب است، به شرطی که اصل متعادل سازی با مصلحات، رعایت شود

بطور مثال؛ گردو غذای گرم و خشک است، ولی برای افراد بلغمی مصرف گردو را به نسبت پنجاه درصد با پنیر متعادل می کنیم

آبگوشت سنتی با گوشت گوسفند، با دنبه کم و استخوان زیاد، نخود، زرد چوبه زیاد و فلفل سیاه، بدون رب و گوجه فرنگی

انواع آش ها و سوپ های ایرانی، با زرد چوبه، فلفل زیاد و ادویه گرم و خشک

غذاهای کبابی و سرخ شده خشک

انواع خورشت های ایرانی با فلفل، زرد چوبه و نمک طبیعی کافی

عسل

:میوه های مناسب طبع بلغم

خرمای خشک، انبه، سیب، به، توت، انجیر، انگور، کشمش، مویز

:سبزیجات مناسب طبع بلغم

انواع سبزی خوردن بجز گشنیز، هویج، کرفس، جوانه گندم

:لبنیات مناسب طبع بلغم

ماست کم مصرف شود و با مصلح

شیر کم مصرف شود و با مصلح

پنیر با گردو مصرف شود برای شام

دوغ کم مصرف شود با گل محمدی یا پودر گردو و کشمش

کره محلی گاوی به میزان خیلی کم

خامه و سرشیر گاوی به میزان کم

مصرف لبنیات به میزان کم در شبها و با مصلحات آنها مانند خرما، زعفران و زرد چوبه

:نوشیدنی های مناسب طبع بلغم

دمنوش های گرم، عرقیات گرم، شربت های با طبع گرم

شیره انگور و خرما، شربت عسل

:غذاهای نامناسب طبع بلغم

غذاهای با طبع سرد و تر مثل ماست، دوغ، آبدوغ، آبدوغ خیار، گوشت مرغ، گاو، ماهی برای طبع بلغم مشکل زا هستند

:نوشیدنی های نامناسب طبع بلغم

آب سرد شامل: آب یخ، آب یخچال و آبسرد کن، آب معدنی و تمام آب های با درجه حرارت کمتر از دمای بدن برای طبع بلغم مضر هستند

* تذکر: امروزه چون اغلب مردم به نحوی دچار سوء مزاج شده اند، به مدت 40 روز برای همه (تقریباً) رژیم ضد بلغم و سودا را اجرا می کنیم ولی بعد باید هر فرد بر اساس مزاج خود تغییراتی در تغذیه اش ایجاد نماید

:ت) غذاهای مناسب طبع سودا

غذاهای با طبع گرم و تر برای مزاج سوداوی مناسب است، به شرطی که اصل متعادل سازی با مصلحات، رعایت شود

آبگوشت سنتی با گوشت گوسفند، دنبه و استخوان، نخود، زردچوبه، بدون رب و گوجه فرنگی

انواع آش ها و سوپ های ایرانی

انواع خورشت های ایرانی

:میوه های مناسب طبع سودا

خرمای شیره دار، انجیر، انبه، مرکبات شیرین، انار شیرین، سیب شیرین، تمام میوه های فصل اگر شیرین باشند و میوه ها بصورت جدا جدا مصرف شوند

:سبزیجات مناسب طبع سودا

انواع سبزی خوردن بجز گشنیز، کاهو با مصلح، هویج، کرفس و جوانه گندم

:لبنیات مناسب طبع سودا

مصرف شیر گرم شبها و با مصلح (خرما یا عسل) خوب است

نوشیدنی های مناسب طبع سودا: (شامل عرقیات، دمنوش ها و شربت ها)

نوشیدنی های با طبع گرم برای افراد سوداوی مناسب است، که از آن جمله می توان به دمنوش بادرنجبویه، زعفران، دارچین، زنجبیل، گل گاو زبان، شربت عسل، شربت شیره انگور، شربت شیره خرما و عرقیات سنتی مثل عرق بیدمشک، بهار نارنج، نسترن، نعناع، پونه، و مانند آنها اشاره نمود

دکتر حسن اکبری

،متخصص آسیب شناسی

،دانشیار پاتولوژی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

محقق و مدرس طب اسلامی ایرانی

www.drakbary.com

mezaj-garmosard-photokade-com-2

گرمی و یا سردی، خرافات یا واقعیت؟

هوالشافی

گرمی و یا سردی، خرافات یا واقعیت؟

از زمانیکه پای طب مدرن به عرصه پزشکی باز شده است دائماً مناقشه ای بین دکترهای این طب و اطبای طب سنتی در حال انجام است که از یک طرف گفته می شود اینها همه خرافاتی بیش نیست و پایه و اساس علمی ندارد، چرا که مثلاً وقتی ما دماسنج را داخل کشمش که شما می گوئید گرم است و یا داخل غوره که شما می گوئید سرد است می گذاریم دماسنج هیچ تغییری نمی کند

از طرف دیگر حکما و اطبای طب سنتی و حتی بسیاری از روایات، اساس و پایۀ طب را اعتقاد به گرمی و سردی می دانند، بطور مثال در آنجا که در روایتی امام صادق علیه السلام با طبیب هندی مباحثه علمی می فرمایند: به این نکته اشاره می کنند که ما ضایعات گرم را به سردی و ضایعات سرد را به گرمی درمان کنیم و شفا را به خدا وا می گذاریم، پس باید یک یا چند توجیه علمی جامع و مانع بتواند اصول اعتقاد به گرمی و سردی را توضیح دهد

:سه نظریه در مورد گرمی و سردی وجود دارد که عبارتند از

تفاوت های طبع سرد و گرم | مجله پزشکی و سلامت

 

 خرافی بودن این نظریه است که کلاً بحث گرمی ها و سردی ها را غیر علمی می دانند

 میزان کالری آزاد شده در اثر متابولیسم یا سوخت و ساز ماده در سلولها، منهای انرژی مصرف شده برای آزاد کردن این انرژی نهفته در ماده غذایی خورده شده، تعیین کنندۀ گرمی یا سردی آن مادۀ غذایی است

غذاها یا سایر مواد وارد شده به سلولها می توانند مثل گاز و ترمز خودرو عمل کنند و باعث پر کارتر شدن یا کم کارتر شدن سلول ها شوند و از راه افزایش یا کاهش سوخت و ساز سلولی موجب گرم تر شدن یا سرد تر شدن بدن شوند که البته این مورد بخصوص در مورد داروهای گیاهی بسیار بیشتر صدق می کند، مانند: گرم کننده های غیر شیرین مثل: زنجبیل و زعفران که روماتیسم را درمان می کنند

واقعیت اینست که گرمی ها و سردی ها وجود دارند و جزءِ خواص فیزیکی و شیمیایی همه مواد اطراف ما هستند اما در مورد نظر اول که کلاً اعتقاد به گرمی و سردی را خرافه می داند و با قرار دادن دماسنج در عسل و آبغوره می گویند: ببینید دماسنج یک دما را نشان می دهد، باید عرض کنم که اگر شما دماسنج را داخل بنزین سوپر و نفت چراغ همزمان بگذارید دماسنج آیا انرژی ذخیره شده در آنها را نشان می هد؟ در مورد اورانیم چطور؟ باید دانست که آزاد شدن انرژی در فرایند سوخت و ساز  مواد در داخل سلولها بسیار با هم تفاوت دارد و همچنین میزان انرژی که باید سلول هزینه کند تا از یک غذای با طبع سرد انرژی آزاد کند بسیار بیشتر خواهد بود تا از یک غذای با طبع گرم، بطور مثال: قندها برای سوختن در سلولها بسیار آماده اند در حالیکه پروتئین های پیچیدۀ گوشت گاو یا ماهی برای تبدیل شدن به انرژی خیلی باید انرژی جذب کنند تا انرژی نهفته خود را آزاد نمایند، درست مثل فرق ریختن بنزین سوپر در باک خودروی سواری با نفت سفید چراغ، کدام یک بهتر می سوزد و با صرف انرژی کمتری ایجاد انرژی بیشتری می کنند؟

پس باید بدانیم گرمی ها و سردی های تمام مواد و موجودات و حتی مکان ها و زمانهای مختلف خرافه نیست و ریشۀ علمی و منطقی دارد منتها ما باید با دقت بیشتر و تحقیقات بنیادی درک بهتری از موضوع پیدا کنیم و از این خواص برای درمان بیماریها استفاده کنیم

دکتر حسن اکبری

متخصص و دانشیار آسیب شناس سلولی

محقق و مدرس طب اسلامی ایرانی

تشخیص مزاج

مزاج خود را تشخیص دهید

هوالشافی

مزاج خود را تشخیص دهید

:بلغم

هیکل بlch[لغمی ها معمولاً درشت است و افرادی چاق هستند و بدن پر چربی دارند. پوست سفید رنگ دارند و در لمس، پوست بدنشان سرد و مرطوب و نرم است. موهای کم پشت دارند. دهانشان مرطوب است. تشنه نمی شوند. خواب آن ها سنگین و زیاد است. احساس کسلی و بیحالی دارند. تمایل به خوردن شیرینی و ادویه جات و گرمی جات دارند. در فصل زمستان خیلی اذیت می شوند. با خوردن سردی ها دچار مشکل می شوند. نبض ضعیف دارند. کم انرژی و کم جنب و جوش هستند و در کارها کند هستند. خیلی دیر عصبانی می شوند. فراموش کار و کند ذهن هستند

:علائم غلبه خلط بلغم

سفیدی رنگ پوست*

نرمی و سردی پوست*

کندی حواس*

زیادشدن خواب*

مدفوع بدبو*

فراموشی و کند فهمی*

ترشحات پشت حلق و بلغمی و سرفه زیاد*

ضعف هضم و آروغ ترش زدن*

افزایش آب دهان*

افزایش اشتها*

تجمع چربی شکمی*

عدم تشنگی*

ادرار سفیدرنگ*

احساس کسلی و بی حالی*

:دم

این افراد هیکل درشت و بدنی عضلانی دارند و لاغر نیستند. پوستی سرخ و سفید رنگ دارند. موهای پر پشت دارند، نبض پر و قوی دارند. خوب می خوابند و تحمل بی خوابی را نیز دارند. پوست اینها گرم و مرطوب و نرم است. نه گرمایی هستند و نه سرمایی، اما به نسبت تحمل سرما برایشان راحت تر است. میل به شیرینی و ترشی دارند. همه نوع غذا را می توانند بخورند. هوش و حافظه بالایی دارند. سریع و پر انرژی هستند. میل و توان جنسی بالایی دارند استعداد ابتلا به بیماریهای قلبی و عروقی و فشار خون بالا دارند. عروق روی دست ها برجسته است نبض آنان پر و قوی است

:علایم غلبه خلط دم

پری رگها و پری نبض*

سر درد و احساس سنگینی سر*

سرخی چشم ها در صورت و بدن*

ایجاد دمل و جوش و بثورات پوستی و خارش (بیشتر در تنه و کتف)*

زیاد شدن خواب*

احساس کسالت و خمیازه*

احساس مزه شیرین در دهان*

خون ریزی لثه و بینی*

خارش محل حجامت و فصد قبلی*

افزایش فشار خون*

:سودا

اغلب افرادی هستند لاغر با استخوانهای نازک و کشیده. پوست سوداوی ها خشک و رنگ آن از حالت سفید تا سبزه و تیره متغیر است. موی بدن سوداوئی ها کم است و موی سرشان به علت سردی و خشکی زودتر دچار سفیدی یا حالت گندمگون می شود. نبض آن ها تقریباً کند اما سفت و باریک است. در لمس بدنشان سرد و خشک و پوستشان سفت است. بینی آنان خشک است. خواب کم دارند. تحمل هوای سرد را ندارند و در هوای گرم و فصل بهار راحت ترند. در فصل پاییز خیلی اذیت می شوند. تمایل به خوردن شیرینی و گرمی ها دارد. اینها افراد دقیق و منظم، دور اندیش و محاسبه گر هستند و محتاط می باشند

:علائم غلبه خلط سودا

لاغری وخشکی وسفتی پوست*

دو نیم شدن انتهای موهای سر (موخوره)*

سوزش سر دل*

اشتهای کاذب(گرسنگی زودرس)*

سیاه وتیره شدن رنگ پوست بخصوص تیرگی زیر چشم*

فکر وخیال زیاد (وسواس)*

خواب سبک و پریدن مکرر از خواب*

اضطراب و تشویش خاطر (افسردگی)*

سیری زود رس*

:صفرا

این افراد لاغر اندام هستند اما مفاصل و استخوان بندی درشت و برجسته دارند. پوست گرم و خشکی دارند. رنگ پوست و سفیدی چشم آنها کمی به زردی می زند. موهای پر پشت و سیاه و گاهی مجعد دارند و به علت حرارت و خشکی زیاد بیشتر مستعد تاسی سرند. خشکی دهان و عطش فراوان دارند. خیلی گرمایی هستند و در تابستان اذیت می شوند. استعداد این را دارند که با خوردن خوراکیهای خیلی گرم دچار خارش و کهیر شوند. افراد باهوش و زیرک هستند و هم چنین پر حرف. در کارها چالاک و سریع هستند. افراد دقیق، منظم و تیز بین هستند. میل بالای جنسی و توان جنسی متغیر دارند. روابط اجتماعی آن ها قوی است. عجول و بی قرارند

:علائم  غلبه خلط صفرا

زردی رنگ چشم و پوست

خشکی دهان و بینی

عطش زیاد

جوش و آکنه در سر وصورت

خشکی پوست و اگزما

تلخی دهان

کاهش اشتها به غذا

احساس گز گز و سوزن سوزن شدن بدن

نبض سریع

احساس تهوع

 

تصحیح و خلاصه سازی توسط دکتر حسن اکبری 

برگرفته از وب سایت http://ravazadeh.com/fa

مزاج ها

مزاج ها را بهتر بشناسیم

هوالشافی

مزاج ها را بهتر بشناسیم

:تمام جهان مادی از چهار حالت ماده تشکیل شده اند که به ترتیب عبارتند از

انرژی، گاز بعلاوۀ انرژی (باد)، آب و جامدات (خاک)، در بدن انسان نیز که جهان کوچک است همین عناصر وجود دارند، صفرا نماد آتش است که گرم و خشک است و در بالا قرار می گیرد همچنین این ماده نوع لطیف تر ماده است و جرم بسیار کمی را دارا می باشد

معادل باد در بدن انسان خون است که خاصیت سیلانیت و حمل انرژی را دارد و گرم و مرطوب است (مرطوب بودن نشانه سیلانت ماده است) این ماده ترکیب گاز و انرژی است، باید بدانیم که به غلط در بعضی منابع از این رکن با عنوان هوا نام برده شده که صحیح نمی باشد چون هوای بدون حرکت فقط مخلوط چند گاز است و تداعی حالت باد را که هوای همراه حرکت است را نمی کند، این حالت از ماده بعد از آتش (نماد انرژی) لطیف ترین می باشد، خون در بدن انسان نقش باد در طبیعت را دارد، جالب است بدانیم که دو حالت فوق در جهان مادی کمتر قابل رویت و لمس هستند

معادل آب در بدن ما بلغم است که دارای طبع سرد و تر است یعنی در مواجهه با مواد دیگر انرژی دریافت می کند و دارای سیلانیت یا روان شدن است، حالت نرمی و انعطاف پذیری بدن ما به علت بلغم است

معادل جامدات یا خاک در بدن انسان سودا است که عامل استحکام و سختی بدن انسان است که تبلور آن را می توانیم در استخوان، دندان و موها ببینیم

پس انسان باید یک ترکیب متعادل و نه مساوی از چهار خلط را داشته باشد تا دارای مزاج متعادل باشد و غلبه یا کمبود هر خلط می تواند موجب بروز برخی بیماریها در بدن انسان گردد

افراد بر اساس دو ضابطه دارای طبع مشخص خواهند بود، اول: ژنتیک که نیمی از مادر و نیمی از پدر به ارث می رسد و دوم: محیط که عوامل متعدی در آن دخیل است مانند

 هوا و آب*

 تغذیه (خوردنیها و آشامیدنی ها)*

 خواب و بیداری*

 حرکت و سکون*

 استفراغ (فراغت از مواد سمی بدن) و احتقان (نگهداشت مواد مفید بدن)*

 اعراض نفسانی (حالات نفسانی) (مثل: شادی، نشاط، لذت، غم، خشم، یأس و نا امیدی)*

در مجموع افراد بشر به چهار طبع تقسیم بندی می شوند که در نتیجۀ غلبۀ یکی از خلط ها در بدن حاصل می شوند که می تواند موجب مشخصات فیزیکی و روحی روانی و رفتاری ویژه در افراد شود و همچنین بیماریها در این افراد از یکدیگر متفاوت باشد و یا نوع علائم و بروز بیماریها، نقاط شروع بیماریها در افراد مختلف با هم فرق کند، البته، افراد متعادل و چند خلطی هم داریم که بعدها بحث می شود

:اولین گروه افراد صفراوی هستند که دارای مشخصات زیر می باشند

الف: روحی و روانی و رفتاری

علاقه به ادبیات (گاهی) علاقه به ریاضی (گاهی)، استعداد به بد اخلاقی و تندی و سنگ دلی و خشونت، دوست داشتن فصل های سرما مثل پائیز و زمستان

علاقه به عرفان و عشق (گاهی)، پر انرژی، حرکات اندام و صحبت کردن سریع، بی قرار و کم تحمل، میل جنسی فراوان، پر جرأت، باهوش، تند و تیز، منظم و نظام ساز، حساس، دقیق در تصمیم گیری، حاضر جواب و حضور ذهن بالا، اندام باریک ولی پر قدرت، سخاوتمند (گاهی)، پرحرف و عجول

ب: مشخصات فیزیکی افراد صفراوی

 موی بدن: نسبتاً پر مو*

 رنگ ناخن و پوست: زرد و قرمز*

 رنگ سفیدی چشم: زرد*

گرمی و سردی بدن: گرمی در سراسر بدن یا گرمی در سر و سردی در انتهاهای اندام*

درشتی و باریکی اندام بدن: اندام باریک و ظریف*

 گرایش به ترشی: دارد*

نفخ: ندارد*

تمایل به سردی ها: دارد*

تمایل به گرمی ها: ندارد*

 مزۀ دهان: تلخی صبحگاهی*

رطوبت دهان: خشک*

 اشتها: زیاد*

توان هضم غذا: بالا*

یبوست: ندارد*

 رنگ قرینه: روشن یا میشی*

 رگهای دست: بر جسته یا گاهی پنهان*

:گروه دوم افراد دموی که دارای مشخصات زیر هستند

الف: روحی و روانی و رفتاری

علاقه به شعر و موسیقی و عرفان و عشق، علاقه به طبیعت، بلند پرواز، اهل معنویت، خوش دل و خوش اخلاق و بگو بخند، شجاع و جسور، اهل ریسک کردن، اعتماد به نفس بالا، نظام ساز ولی بی نظم، نوع دوست، تنوع طلب، سخاوتمند، جاه طلب، قدرت مدیریت و ریاست و غلبه بر دیگران، پر زور ولی آرام تر از صفراوی ها، عدم تحمل به گرما و تابستان، میل و توان جنسی بالا، دور اندیش، صبورتر از صفراوی ها

ب: مشخصات فیزیکی افراد دموی

 موی بدن : پر مو*

 رنگ ناخن و پوست: سفید و قرمز*

 رنگ سفیدی چشم: سفید و قرمز*

 گرمی و سردی بدن: گرمی در سراسر بدن و یا انتهاهای اندامها*

 درشتی و باریکی اندام بدن: درشت و اندام پهلوانی*

 گرایش به ترشی: دارد*

نفخ: ندارد*

 تمایل به سردی ها: دارد*

تمایل به گرمی ها: ندارد*

 مزۀ دهان: شیرینی صبحگاهی*

 رطوبت دهان: کمی مرطوب*

 اشتها: زیاد*

 توان هضم غذا: خوب*

 یبوست: ندارد*

 رنگ قرینه: روشن یا میشی تیره*

 رگهای دست: معمولا آشکار و برجسته*

:گروه سوم افراد بلغمی هستند

الف: روحی و روانی و رفتاری

گرایش به علوم عقلی، حسابگر و محتاط، خوشحالی در تابستان و بد حالی در بهار و زمستان، منطقی و آرام، حرکات کند اندام و بدن و صحبت کردن، ترسو، مطیع، میانه رو، حرف گوش کن و نرم، استعداد افسردگی، بدون استعداد ریسک، اهل سازش، قدرت اراده ضعیف، نیازمند محبت و توجه، فراموشکار و کند ذهن، میل جنسی کم و توان جنسی کم.

ب: مشخصات فیزیکی

 موی بدن: کم مو*

رنگ ناخن و پوست: سفید*

 رنگ سفیدی چشم: سفید*

 گرمی و سردی بدن: سردی سراسر بدن*

 درشتی و باریکی اندام بدن: باریک یا درشت ولی شل و پف آلود و بی حال*

گرایش به ترشی: ندارد*

نفخ: دارد*

 تمایل به سردی ها: ندارد*

تمایل به گرمی ها: دارد*

 مزۀ دهان: بی مزه*

 رطوبت دهان: زیاد*

اشتها: زیاد*

توان هضم غذا: ضعیف*

یبوست: گاهی*

رنگ قرینه: آبی و روشن*

رگهای دست: پنهان*

:گروه آخر افراد سوداوی هستند

الف: مشخصات روحی و روانی و رفتاری

گرایش به حسابگری دقیق و امور فنی، ریز بین، دوست داشتن بهار، کم احساس و منطقی، بسیار محتاط، کم انرژی ولی پشتکار بالا و سمج، تمایل کم به معنویت، نا آرام و همیشه در فکر، وسواس فکری و عملی (گاهی)، نگرانی و دو دلی و اضطراب بی جا، شکاک، عدم ریسک پذیری، میل جنسی فراوان ولی توان جنسی پائین، بدبین و حساس، بسیار منظم، خود خور و درون گرا، لجباز و یک دنده و پا فشاری زیاد در کارها، تکرار حرف ها، وارسی و موشکافی همه جانبه

ب: مشخصات فیزیکی

 موی بدن: کم ولی ضخیم و تیره*

 رنگ ناخن و پوست: تیره*

رنگ سفیدی چشم: سفید کدر*

 گرمی و سردی بدن: سردی بدن، بخصوص دست و پای یخ*

 درشتی و باریکی اندام بدن: باریک*

گرایش به ترشی: ندارد*

 نفخ: دارد*

تمایل به سردی ها: ندارد*

تمایل به گرمی ها: دارد*

 مزۀ دهان: شوری صبحگاهی*

 رطوبت دهان: خشک*

 اشتها: گاهی زیاد*

 توان هضم غذا: کم*

 یبوست: دارد*

رنگ قرینه: تیره*

رگهای دست: پنهان*

حال با دانستن خواص مواد غذایی از یک اصل مهم ابن سینا می توانیم در اصلاح مزاج در حد عوامل محیطی استفاده نماییم و آن اینکه: تقویت به عین است و درمان به ضد، یعنی هر صفتی را اگر بخواهیم بیشتر کنیم باید مانند همان صفت را بدهیم و اگر بخواهیم اصلاح نمائیم باید ضد آن را بدهیم، بطور مثال فرد سوداوی دارای طبع سرد و خشک است لذا اگر مواد غذایی سرد و خشک میل کند سودایی تر می شود مثل مصرف کافور یا گوشت گاو و اگر مواد غذایی گرم و تر مصرف نماید سودایش بهتر می شود مثلا آبگوشت با گوشت گوسفند یا خوردن عسل و یا مصرف شیره خرما

دکتر حسن اکبری

،متخصص آسیب شناسی سلولی

،دانشیار پاتولوژی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

محقق و مدرس طب اسلامی ایرانی

مزاج

مزاج های گوناگون غذایی2

هوالشافی

مزاج های گوناگون غذایی

انواع توت ها و بذرهای ملین و مزاج آنها

توت ها مواد غذایی شیرینی هستند که هم به صورت تازه و هم به صورت خشک می توان از آنها استفاده کرد. توت ها دارای قند فراوانی هستند که ارزش غذایی فوق العاده بالایی دارند و انرژی زیادی را در بدن ایجاد میکنند، خصوصاً اگر خشک شده باشند که مقدار قند آنها افزایش می یابد. قندهای موجود در این گونه میوه ها ساده است و بی ضرر و سریع جذب بدن می شود و انرژی فراوانی تولید می کند.

بذرهای ملین نیز از اهمیت فوق العاده ای برخوردارند، زیرا بر اثر خیس شدن، موسین فراوانی تولید می کنند. استفاده از این نوع بذرها سیستم گوارشی را بیمه می کند و از نفوذ اسید معده به جداره آن نیز جلوگیری می کند. بذرهای ملین همچنین حرکات دودی روده را افزایش داده و از یبوست جلوگیری می کنند. استفاده صحیح از این بذرها موجب سلامتی و نشاط انسان می شود

:توت ها و بذرهای ملین و مزاج آنها

توت سفید …….. گرم و تر

تخم مرو …….. سرد و تر

توت سیاه …….. گرم و تر

خاکشیر …….. خنک

شاه توت …….. سرد و تر

بارهنگ …….. خنک

توت فرنگی …….. سرد و تر

اسفرزه …….. سرد و تر

تمشک …….. معتدل

فرنجشک …….. گرم و خشک

توت خشک …….. گرم و تر

تخم شربتی …….. گرم و تر

قدومه شیرازی …….. گرم و تر

بالنگو …….. گرم و تر

قدومه شهری …….. گرم و تر

تخم ریحان …….. گرم و تر

انواع صیفی جات و مزاج آنها

صیفی جات از مواد معدنی مفیدی برخوردارند. استفاده از آنها در غذای روزانه برای سلامتی بسیار مفید است و مانع از به وجود آمدن امراض می شود. صیفی جات که رنگ زرد دارند دارای موادی به نام بتاکاروتن هستند که در بدن انسان تبدیل به ویتامین آ می شوند و برای دید چشم بسیار مفیدند. باید توجه داشت که استفاده بیش از حد از این مواد رنگی موجب نازایی می شود و برای تولید مثل مضر است

صیفی جات که از رنگ سبز برخوردارند دارای موادی به نام کلروفیل بوده و در خون سازی سهیم هستند. صیفی جاتی مانند خربزه و هندوانه و طالبی و گرمک، ادرار آور و برای شستشو سیستم اورولوژیک (کلیه و مجاری ادرار) مفید هستند. پودر خشک پوست هندوانه برای نفخ معده که بر اثر خوردن هندوانه به وجود میآید بسیار مفید است. پوست خربزه بهترین داروی ورم پروستات در مردان است

صیفی جات و مزاج آنها

خربزه …….. گرم و تر

گوجه فرنگی …….. سرد و تر

هندوانه …….. سرد و تر

فلفل دلمه ای …….. گرم و خشک

طالبی …….. گرم و تر

فلفل سبز …….. گرم و خشک

گرمک …….. سرد و تر

بادمجان …….. سرد و خشک

خیار سبز …….. سرد و تر

کدو خورشتی …….. سرد و تر

خیار چمبر …….. معتدل

دستنبو …….. گرم و تر

کدو حلوایی …….. گرم و تر

انواع مرکبات و مزاج آنها

تمام مرکبات از نظر مزاج سرد هستند ولی بخاطر داشتن ویتامین C، از میوه جات با ارزشی به حساب می آیند و سوخت و ساز بدن را افزایش می دهند و در واقع سردی اینگونه میوه جات اثر منفی خود را به خاطر بالا رفتن متابولیسم بدن از دست می دهند

استفاده از کیوی رسیده برای افرادی که از اجابت مزاج خوبی برخوردار نیستند بسیار مفید است ولی بهتر است روزی یک عدد مصرف شود

گریپ فرود و نارنج برای افرادی که دارای فشار خون بالایی هستند توصیه می شود. نارنج برای افراد دیابتی دارو است. نارنگی برای افرادیکه دیابت بی مزه (تکرر ادرار دارند) خطرناک است. با وجودی که مرکبات در فصل زمستان استفاده می شوند استفاده مداوم از آنها از انواع سرماخوردگی جلوگیری می کند و بهترین روش پیشگیری از بیماری فصل زمستان است

مرکبات و مزاج آنها

پرتقال …….. سرد و تر

گریپ فروت …….. سرد و تر

لیمو ترش …….. سرد و تر

بالنگ …….. سرد و تر

نارنگی …….. سرد و خشک

نارنج …….. خیلی سرد و تر

دارابی …….. سرد و تر

لیمو شیرین …….. سرد و تر

کیوی …….. سرد و تر

پرتقال مربایی …….. سرد و تر

لیمو عمانی …….. سرد و خشک

انواع میوه جات و مزاج آنها

خداوند متعال نعمت های فراوانی را برای انسان آفریده که از جمله آنها انواع گوناگون میوه هاست. چون بدن انسان به املاح و ویتامین های زیادی نیاز دارد، میوه های فراوانی در طبیعت وجود دارد بهتر است انسان بطور معمول از تمام میوه جات استفاده کند تا بدن او هرگز دچار کمبود املاح یا ویتامین نشود

توصیه می شود میوه جاتی را که می توان با پوست خورد، به همان شکل مصرف شوند. هسته و دانه همه میوه جات ضد انگل هستند و از این رو از عجایب آفرینش است. بهتر است هر میوه ای در  همان فصل خود استفاده شود. میوه جات منبع عظیمی از ویتامین ها و آنتی اکسیدان ها هستند که علیه رادیکال های آزاد (مواد پیش سرطانی) موجود در بدن انسان وارد عمل شده و آنها را از بین می برد. میوه جات و سبزیجات قوی ترین دارویی هستند که انواع سرطان ها را سرکوب می کنند. میوه در واقع دارویی است خدادادی و خوشمزه برای درمان تمام بیماری ها

:میوه جات و مزاج آنها

سیب …….. مرکز القوی، گرم و خشک

گلابی …….. گرم و تر

انار …….. سرد و تر

خرما …….. گرم و خشک

به …….. معتدل

 قیسی …….. گرم و تر

گیلاس …….. گرم و تر

شفتالو …….. سرد و تر

آلبالو …….. سرد و تر

زیتون رسیده …….. گرم و تر

آلو …….. سرد و تر

زیتون کال …….. سرد و خشک

زرد آلو …….. سرد و تر

موز …….. گرم و خشک

گوجه سبز …….. سرد و خشک

آناناس …….. گرم و تر

آلوبخارا …….. سرد و خشک

پاپایا (خربزه درختی) …….. گرم و تر

آلو سیاه …….. سرد و تر

انبه …….. گرم و تر

آلو زرد …….. سرد و خشک

کُنار …….. خشک

ازگیل …….. سرد و خشک

شلیل …….. سرد و تر

زالزالک …….. سرد و خشک

ذغال اخته …….. سرد و تر

انگور …….. گرم و تر

:انواع گوشت ها و مزاج آنها

گوشت منبع غنی پروتئین های حیوانی است و استفاده معقول از آنها توصیه می شود. زیاده روی از این مواد در رژیم غذایی توصیه نمی شود و پرخوری این مواد موجب بیماری های صعب العلاجی می شود

امروزه اکثر مردم جامعه ما استفاده بهینه از این مواد را نمی دانند و علت آن تبلیغ بیش از حد گوشت سفید است که زیاده روی در مصرف آن موجب بیماری های استخوانی می شود

هر نوع گوشت، مزاج خاصی دارد و برای افراد خاص توصیه می شود. گوشت های سفید عموماً از مزاج سرد برخوردارند و برای افرادی که ناراحتی های استخوانی و رماتیسم دارند و به خصوص برای افرادی که از بیماری های روحی و افسردگی رنج می برند، توصیه نمی شود. بعضی از گوشت های قرمز نیز دارای طبع سرد هستند به افرادی که دارای دردهای استخوانی، اعصاب، روماتیسم، آرتریت روماتوئید و صرع هستند توصیه نمی شود

گوشت گنجشک، گوشت سار و گوشت کبوتر برای کودکان صرعی و کودکانی که دیر زبان باز می کنند و یا دیر به راه می افتند بسیار مفید است. گوشت شتر برای افرادی که طبع سرد دارند و همیشه احساس سرما می کنند بسیار مفید است

پاچه گوسفند و سیرابی همراه با سوپ جو یا بدون آن، برای افرادی که یبوست دارند و از کولیت روده رنج می برند سودمند است

توجه: گوشت های سفید یا قرمزی که طبع آنها سرد است برای افرادی که دچار بیماری  هستند فوق العاده مضر است

:گوشت ها و مزاج آنها

شتر …….. گرم و خشک

میگو …….. سرد و تر

گاو …….. سرد و تر

اردک …….. سرد و تر

گوساله …….. سرد و تر

غاز …….. گرم و تر

گوسفند …….. گرم و تر

بوقلمون …….. گرم و تر

بز …….. سرد و تر

کبک …….. گرم و تر

مرغ محلی …….. گرم و تر

بلدرچین وحشی …….. گرم و تر

خروس …….. سرد و تر

قرقاول …….. گرم و تر

جوجه مرغ …….. گرم و تر

جوجه خروس …….. خنک

سار …….. گرم و تر

انواع ماهی …….. سرد و تر

گنجشک …….. گرم و تر

کبوتر …….. گرم و تر

آهو …….. گرم و تر

دل …….. گرم و تر

قلوه …….. گرم و تر

کله و پاچه …….. سرد و تر

جگر سفید …….. سرد و تر

سیرابی …….. سرد و تر

جگر سیاه …….. گرم و تر

انواع ادویه جات و مزاج آنها

ادویه جات مواد معطری هستند که برای رنگ و طعم غذا استفاده می شوند و عموماً از طبع گرم و خشک برخوردارند و از این رو نباید در مصرف آنها زیاده روی کرد. رعایت این امر هم غذا را خوشرنگ و خوش بو می کند و هم بدن انسان را از این که دچار آسیب یا بیماری شود محافظت می کند. همچنین از ادویه جات می توان برای تعادل غذاهای سرد استفاده کرد و مزاج آنها را تغییر داد، ادویه ها خاصیت Carrier غذایی داشته و غذاها را در بدن به مقصد می رسانند. زیاده روی در استفاده از ادویه جات ناراحتی های کبدی و پوستی را سبب می شود. بر این اساس ادویه جات باید در حد تعادل و متعارف استفاده شوند

:ادویه جات و مزاج آنها

آویشن …….. گرم و خشک

زردچوبه …….. گرم و خشک

اکلیل کوهی …….. گرم و خشک

زعفران …….. گرم و خشک

بادیان …….. گرم و خشک

زنجبیل …….. خیلی گرم و خشک

برگ بو …….. گرم و خشک

زنیان …….. گرم و خشک

پونه …….. گرم و خشک

زیره سیاه …….. خیلی گرم و خشک

جوز هندی …….. گرم و خشک

زیره سبز …….. خیلی گرم و خشک

بادیان رومی (رازیانه) …….. گرم و خشک

خردل …….. خیلی گرم و خشک

فلفل سیاه …….. خیلی گرم و خشک

دارچین …….. گرم و خشک

فلفل سفید …….. خیلی گرم و خشک

گلرنگ …….. گرم و خشک

فلفل قرمز …….. خیلی گرم و خشک

سماق …….. سرد و خشک

گل پر …….. گرم و خشک

کاکائو …….. گرم و خشک

وانیل …….. گرم و خشک

هل …….. کمی گرم و خیلی خشک

سیاه دانه …….. گرم و خشک

میخک …….. خیلی گرم و حشک

انیسون …….. گرم و خشک

منبع: برگرفته از کتاب ” مجموعه کامل دائرة المعارف تغذیه” از آقای داریوش صالحی

غذای مناسب طبع

مزاج های گوناگون غذایی1

هوالشافی

مزاج های گوناگون غذایی

:انواع لبنیات و مزاج آنها

لبنیات از پرطرفدارترین گروه های غذایی در سفره های ایرانی - ویرگول

ماست …….. سرد و تر

ماست چکیده …….. سرد و تر

شیر …….. سرد و تر

دوغ …….. خیلی سرد و تر

کشک …….. سرد و خشک

کره …….. گرم و تر

پنیر …….. سرد و خشک

خامه …….. گرم و تر

سرشیر …….. گرم و خشک

قره قوروت …….. خیلی سرد و خشک

توصیه می شود هفته ای یک بار آش جو همراه با کشک مرغوب و نیز کله جوش که با کشک تهیه می شود و غذای بسیار مفیدی است، بخصوص برای افرادی که از پا درد و یا پوکی استخوان رنج می برند استفاده شود

در صورت استفاده از ماست، بهتر است از ماست چکیده استفاده شود تا بتوان موادی مانند انیسون، پودر موسیر، نمک طعام طبیعی، پونه کوهی و فلفل سیاه به مقدار کم به آن اضافه کرد. خوردن ماست به مقدار زیاد و بدون همراهی با مصلح، می تواند در کودکانی که مبتلا به شب ادراری هستند، افرادی که از آرتروز و درد استخوان رنج می برند، بیماران مبتلا به MS، بیماران ALS یا پارکینسون، بیماران اعصاب و روان و بیماران روماتیسمی مضر باشد

سعی کنید لبنیات را همراه با مصلح آن هم هفته ای یک تا دو بار استفاده کنید

در صورت استفاده از پنیر آن را همراه با گردو و سبزیجات معطر و خرما یا پیاز و به عنوان شام استفاده کرده، استفاده از نان سنگک تازه و برشته (به مقدار کم) و یا نان جوی محلی همراه با پنیر و گردو توصیه می شود

از مصرف بی رویه و روزانه ماست خود داری نمایید. این ماده غذایی به خصوص برای کودکانی که دارای طبعی سرد هستند، بدون همراهی با مصلح خطر آفرین است

انواع حبوبات و غلات و مزاج آنها

تناوب زراعی از کشاورزی رایج تا ارگانیک - آیدانا

 

:حبوبات و غلات در حقیقت غذای اصلی انسان است که خداوند می فرماید

سورۀ عبس آیات 24 تا 32: فَلْيَنظُرِ الْإِنسَانُ إِلَى طَعَامِهِ ﴿24﴾ أَنَّا صَبَبْنَا الْمَاء صَبًّا ﴿25﴾ثُمَّ شَقَقْنَا الْأَرْضَ شَقًّا ﴿26﴾ فَأَنبَتْنَا فِيهَا حَبًّا ﴿27﴾ وَعِنَبًا وَقَضْبًا ﴿28﴾ وَزَيْتُونًا وَنَخْلًا ﴿29﴾ وَحَدَائِقَ غُلْبًا ﴿30﴾ وَفَاكِهَةً وَأَبًّا ﴿31﴾ مَّتَاعًا لَّكُمْ وَلِأَنْعَامِكُمْ ﴿32﴾

پس انسان بايد به خوراك خود بنگرد (24) كه ما آب را به صورت بارشى فرو ريختيم (25) آنگاه زمين را با شكافتنى لازم شكافتيم (26) پس در آن دانه رويانيديم (27) و انگور و سبزى (28) و زيتون و درخت‏خرما (29) و باغهاى انبوه (30) و ميوه و چراگاه (31) تا وسيله استفاده شما و حیوانات تان باشد (32)

با استفاده صحیح (با توجه به طبع) از حبوبات و غلات، نیازمندی های بدن انسان مرتفع می گردد. حبوبات و غلات دارای مواد ضد سرطان هستند. سیستم ایمنی بدن را با استفاده از این مواد می توان تقویت کرد و از این طریق بر بیماری ها غلبه نمود و آنها را از بین برد

پروتئین های موجود در این مواد بهترین و بی ضررترین پروتئین های گیاهی هستند که ارزش غذایی فوق العاده زیادی دارند و انرژی قابل ملاحظه ای را ایجاد می کند

توجه: بهترین روش طبخ حبوبات استفاده از آرام پز و یا طبخ با شعله و حرارت کم است. سعی کنید حتی الامکان از زودپز برای طبخ حبوبات استفاده نکنید. صحیح ترین روش استفاده از حبوبات ترکیب آنها با یکدیگر به نسبت درست است که در واقع، استفاده از مجموع آنهاست. یک نمونه از این ترکیب، پختن آش جوی مخصوص همراه پونه کوهی و پیاز و کشک و گردو است

:آش جو مخصوص

:مواد لازم

جو پوست کنده 2 پیمانه روغن زیتون 1 استکان
گندم با پوست 1 پیمانه گردوی آسیاب شده 100 گرم
پونه کوهی 1 قاشق غذاخوری نمک و ادویه به مقدار لازم
سبزی آش 1 کیلو پیاز 1 استکان
کشک به مقدار لازم نخود، عدس، ماش، لوبیا چیتی، لوبیا قرمز، لوبیا سفید از هر کدام نصف پیمانه

 

 

 

 

 

طرز تهیه: بهتر است حبوبات را قبلاً خیس کرده و سپس آنرا در مخلوط کن ریخته و همراه با یک قاشق پونه مخلوط کنید. سعی کنید از این غذا هفته ای یک بار میل کنید. از حرارت دادن روغن زیتون اجتناب کنید و به هنگام میل کردن غذا مقداری از آن را به ظرف غذای خود اضافه کنید

حبوبات وغلات و مزاج آنها

چاودار …….. معتدل

لوبیا سبز …….. گرم و تر

لوبیا سفید …….. کمی گرم و تر

لوبیا قرمز …….. گرم و تر

لوبیا چشم بلبلی …….. کمی گرم و تر

لوبیا چیتی …….. گرم و تر

ماش …….. سرد و خشک

برنج …….. سرد و تر

لپه …….. گرم و خشک

نخود سیاه …….. گرم و خشک

نخود فرنگی …….. سرد و تر

نخود سفید …….. گرم و خشک

باقالا …….. سرد و تر

گندم …….. گرم و تر

سنگک …….. کمی گرم و خشک

دال عدس …….. گرم و خشک

:انواع آجیل و مغزهای گیاهی و مزاج آنها

آجیل" شبِ یلدا را چطور ضدعفونی کنیم؟ - ایسنا

 

آجیل ها مانند بادام، گردو، فندق و پسته و نظایر آن منبع غنی پروتئین ها و ویتامین ها و دیگر مواد لازم برای بدن انسان مثل املاح معدنی هستند. مغزها مخصوصاً بادام، فندق و پسته حاوی 20 نوع پروتئین هستند. با استفاده معقول از آنها نیازهای بدن ما مرتفع می شود و دچار کمبود نخواهیم شد. آجیل ها انرژی زیادی را در بدن انسان تولید می کنند

:مغزهای گیاهی و مزاج آنها

گردو …….. گرم و خشک

بذرک سیاه …….. گرم و خشک

بلوط …….. سرد و خشک

بادام هندی …….. گرم و خشک

بذرک قهوه ای …….. گرم و خشک

پسته …….. گرم و خشک

بادام درختی تازه …….. کمی گرم و تر

شاه بلوط …….. سرد و خشک

خشخاش …….. سرد و خشک

فندق …….. گرم و خشک

شاه دانه …….. گرم و خشک

نارگیل …….. گرم و خشک

تخمه آفتابگردان …….. گرم و تر

بادام زمینی …….. گرم و تر

تخمه کدو …….. سرد و تر

بادام کوهی …….. گرم و خشک

تخم هندوانه …….. سرد و تر

تخمه خربزه …….. گرم و تر

تخمه گرمک …….. سرد و تر

کنجد …….. گرم و تر

تخمه دستنبو …….. گرم و تر

تخمه طالبی …….. گرم و تر

بهترین روش استفاده از چهار مغز (گردو، بادام، فندق و پسته): به صورت شیر های گیاهی و یا به جای یک وعده غذایی اصلی (از هر کدام 5/12 گرم) همراه با کمی عسل یا خرما یا کشمش یا توت خشک و یک عدد میوه فصل (در طول یک شبانه روز) است. این مقدار آجیل یاد شده در مقایسه با گوشت از چهار برابر انرژی غذایی برخوردار است

حدالمقدور مغزها خام و تازه باشند. برای نگهداری از مغزها از جای خشک و خنک استفاده کنید

:انواع ریشه ها و مزاج آنها

آشنایی با مزاج ریشه‌ های خوراکی مختلف - طبایع مرجع طب سنتی

ریشه ها بهترین و بیشترین املاح و مواد معدنی را دربردارند و بهترین و صحیح ترین روش استفاده از آنها در درجه اول به صورت خام و تازه و در درجه درم به روش بخار پز است

شلغم …….. گرم و تر

ترب سیاه …….. گرم و خشک

ترب سفید …….. گرم و خشک

شقاقل …….. گرم و تر

سیر …….. گرم و خشک

سیب زمینی …….. سرد و تر

سیب زمینی ترشی …….. کمی گرم و تر

هویج فرنگی …….. گرم و تر

زردک …….. گرم و تر

کلم قمری …….. گرم و تر

پیاز …….. گرم و خشک

موسیر …….. گرم و خشک

چغندر …….. معتدل و کمی گرم

چغندر قند …….. معتدل و کمی گرم

:انواع سبزیجات ها و مزاج آنها

آشنایی با انواع سبزیجات و بهترین شیوه مصرف آنها - پارسی طب

 

سبزیجات از فیبر زیادی برخوردارند و علاوه بر این دارای ویتامین های مختلفی هستند. در سبد غذایی روزانه حتما سبزیجان استفاده کنید چرا که سبزیجات به خاطر داشتن فیبر زیادی موجب فعالیت حرکت های دودی شکل روده می شوند و این امر به نوبه خود باعث می گردد که سیستم گوارش انسان از کارکرد خوبی برخوردار شود و در نتیجه سلامتی انسان تضمین گردد. بهتر است سالاد را همیشه قبل غذا و همراه با جوانه ها و لیمو ترش (سرکه محلی انگور بهتر است) میل کنید و در تهیه آن نیز به جای سس از روغن زیتون استفاده کنید

:سبزیجات ها و مزاج آنها

کلم برگ …….. گرم و خشک

ریحان …….. کمی گرم و خشک

گل کلم …….. گرم و خشک

تره …….. خیلی گرم و خشک

کلم بروکلی …….. گرم و خشک

جعفری …….. خیلی گرم و خشک

کنگر …….. گرم و کمی خشک

شنبلیله …….. گرم و خشک

تره فرنگی …….. گرم و خشک

گشنیز …….. سرد و خشک

ریواس …….. سرد و کمی خشک

تربچه …….. گرم و خشک

مارچوبه …….. گرم و تر

پیازچه …….. گرم و خشک

شنگ …….. سرد و خشک

نعناع …….. کمی گرم و خشک

ریش بز …….. سرد و خشک

ترخون …….. خیلی گرم و خشک

قازیاقی …….. سرد و خشک

مرزه …….. کمی گرم و خشک

ترشک …….. سرد و خشک

سوسبز …….. خیلی گرم و خشک

قارچ …….. سرد و تر

پونه …….. گرم و خشک

کنگر فرنگی …….. گرم و خشک

شاهی …….. گرم و کمی خشک

لوبیا سبز …….. سرد و تر

شوید …….. گرم و خشک

خرفه …….. خیلی سرد و خشک

اسفناج …….. کمی سرد و تر

شور …….. گرم و خشک

کرفس …….. گرم و خشک

سلمک …….. سرد و تر

بامیه …….. سرد و تر

کاهو …….. سرد و تر

والک …….. گرم و خشک

منبع: برگرفته از کتاب ” مجموعه کامل دائرة المعارف تغذیه” از آقای داریوش صالحی